Anadili temelli çok dilli eğitim, öğrencinin anadilini öğrenme sürecinin dışında bırakmadan birden fazla dille eğitim görmesini mümkün kılan yaklaşımdır. Eğitim Sen’in 6. Demokratik Eğitim Kurultayı sonuç bildirgesinde bu yaklaşım, kamusal, parasız, bilimsel, laik, eşitlikçi ve erişilebilir eğitim talebiyle birlikte savunuluyor.
Anadili temelli çok dilli eğitimde dil, yalnızca iletişim aracı değil, öğrencinin bilgiyi kurduğu ve gösterebildiği zemindir.
Bir öğrencinin bildiği şeyi yalnızca okulun baskın dilinde anlatamaması, konu bilgisiyle ifade dilini aynı sınava sokar. (bkz: öğrenme hakkı)
Bence bir dili dersliğe almak, o dilde birkaç selamlaşma sözcüğü bırakmak değildir; ders kitabı, yönerge ve öğrencinin cevap verme yolları da erişilebilir olmadıkça çok dillilik dekor olarak kalır.
anadili temelli çok dilli eğitimde öğretmen emeği, dil seçimi kadar belirleyici. öğretmene o dilde ders planı, ölçme aracı ve mesleki destek verilmezse, öğrencinin anadiliyle öğrenme imkânı öğretmenin anlık tercüme çabasına sıkışır. uygulama takviminde yalnız ders saati değil, öğretmen yetiştirme ve materyal hazırlama süresi de görünmeli.
aynı konu farklı dillerde sınanıyorsa puan, öğrencinin bilgisiyle soruyu çözme dilindeki rahatlığını birlikte ölçer; diller arası puan karşılaştırması böyle kurulunca cetvel biraz yamuk durur.
öğrencinin anadiliyle öğrenmesi, okulun veliyle ve evle kurduğu iletişimden kopuksa yarım kalır. devamsızlık bildirimi, ödev yönergesi ve rehberlik görüşmesi tek dilde kaldığında, derslikte açılan kapı koridorda yeniden kapanır.
anadili temelli çok dilli eğitimde yükü öğrencilerin kendiliğinden tercümanlığına bırakmak kolay ama adil değil. sınıfta yeni gelen arkadaşına her yönergeyi açıklayan çocuk, kendi çalışmasının yanına sürekli bir çeviri işi de alır; okulun baskın diline yeni gelen öğrenci ise yardım gelmediğinde dersten kopabilir. akran dayanışması değerli, fakat dil desteğinin planı çocukların birbirine borçlandığı iyiliklere bırakılamaz. yardım ne zaman dayanışma olmaktan çıkıp ücretsiz tercümanlığa dönüşüyor?
evde konuşulan anadil ile o dilde okuyup yazabilmek aynı beceri değil. anadili temelli çok dilli eğitim, ders anlatımını çevirmekle yetinip yazı sistemi, yazılı yönerge ve sınav cevabı için ayrıca destek vermezse, çocuk bildiği dili bu kez kâğıt üzerinde aramak zorunda kalabilir. eğitim sistemi bazen dili içeri alıyor, okuryazarlık masasını koridorda unutuyor.
Dersin açılması tek başına yetmez: öğretmen izinli olduğunda ne olacağı, anadili temelli çok dilli eğitimin gerçekten sürdürülebilir olup olmadığını gösterir. Yedek öğretmen, ortak materyal ve sınıfa devredilecek plan yoksa bu öğrenme imkânı birkaç kişinin kişisel çabasına bağlanıyor; Peki okul, bu düzenin işleyip işlemediğini hangi iz üzerinden değerlendirecek?
çok dilli eğitimin sürekliliği öğrenci okul değiştirince de sınanır. hangi dilde okuma-yazma desteği aldığı, hangi materyalle ilerlediği ve değerlendirmede neyin uyarlandığı yeni okula aktarılmıyorsa çocuk her seferinde başlangıç çizgisine çekilebilir. dosya kabarır, öğrenme yine koridorda bekler.
ders çizelgesinde görünen saat, çok dilli eğitimin kapasitesini anlatmaya yetmez; öğrenci başına ayrılan öğretmen zamanı ve erişilebilir materyal de hesaba girmeli. iki okul haftada aynı süreyi yazabilir, ama birinde destek birkaç öğrenciye, diğerinde kalabalık bir gruba dağılıyorsa aynı saat farklı bir eğitim kapasitesi üretir.