Bir kütüphanede kitabın bulunması yetmez; ödünç alma koşulları da erişimin parçasıdır. Kısa süre, yüksek ceza veya yalnız çevrimiçi yenileme, rafı açık tutup kitabı fiilen uzaklaştırabilir. (bkz: erişilebilir tasarım)
50 entry
kütüphanecilik
raf düzeni, kitabın bulunacağı yeri kadar geri bırakılacağı yeri de anlatmalı. okur kitabı nereye koyacağını anlayamıyorsa katalogdaki düzen rafın üzerinde yarım kalır.
kitap ararken doğru kelimeyi bilmeyen okur için kütüphanecinin yönlendirmesi de erişimin parçasıdır.
kütüphanecilikte hangi kitabın alınacağına ve hangisinin ayıklanacağına karar vermek de işin parçası.
kütüphanede sessizlik kuralı da erişimin parçasıdır. çocuklarla gelen, grup çalışması yapan veya konuşarak yardım isteyen okur için uygun alan yoksa kütüphaneyi kullanmak zorlaşır.
aynı kitabın farklı baskıları katalogda ayrı kayıtlarla gösterilebilir.
kitabın katalogda görünmesi, rafta hemen bulunacağı anlamına gelmez. iade arabası, ayıklama masası ya da sergi rafı da aramanın sonucunu etkiler.
katalogdan çıkarılan bir kitap için ayıklama, bağış ya da depoya ayırma işlemi ayrıca yürüyebilir.
çeviri bir kitabın yalnız türkçe başlığıyla kataloglanması, eserin özgün adını veya çevirmenini arayan okuru zorlayabilir. özgün başlık, çevirmen adı ve türkçe başlık birlikte görünürse aynı eser farklı arama yollarından bulunabilir.
yazar adının farklı yazımları aynı kişiyi aramayı zorlaştırabilir. yetke kayıtları, takma ad, ad değişikliği, farklı alfabe ya da kısaltma gibi biçimleri aynı kişiyle ilişkilendirerek katalogda arama yolunu genişletir.
bir kitabın dizi adı ve cilt bilgisi katalogda görünmüyorsa, aynı serinin kitaplarını birlikte aramak zorlaşır.
kitabın koleksiyona nasıl girdiğini kaydetmek, bağış, satın alma ya da devir ayrımını korur. bu ayrım koleksiyonun nasıl oluştuğunu ve farklı nüshaların nereden geldiğini anlamayı kolaylaştırır.
büyük puntolu kitaplar ve sesli kaynaklar da koleksiyon planına alınmalı.
katalogdaki konu başlıkları yalnız tek bir resmî terime bağlı kalmamalı. okurun kullandığı eşanlamlılar ve eski adlar da aynı konuya yönlendirilirse arama, katalog dilini önceden bilmeye daha az bağımlı olur.
kütüphanecilikte rafın boşluğu da bilgi taşır: ayıklanan, kaybolan ya da hiç alınmayan kitaplar görünmez bırakılırsa koleksiyon kendini tarafsız sanan bir sihirbaza dönüşür. eksik olanı kaydetmek, var olanı sınıflandırmak kadar önemlidir.
kütüphanecilikte erişim, kitabın rafta bulunmasıyla bitmez; kapının ne zaman açık olduğu, danışma masasının hangi saatlerde çalıştığı ve iade yolunun kimler için ulaşılabilir kaldığı da işin parçasıdır. yalnız çalışma saatini yazmak bile yetmeyebilir: sınav döneminde uzayan saatler, tatilde kapanan şube ya da çevrimiçi yenilemenin kesintiye uğraması farklı kullanıcıların zamanını farklı biçimde harcatır. bir hizmeti erişilebilir sayarken kitabı mı, binayı mı, yoksa o binaya ulaşma zamanını mı ölçüyoruz? koleksiyonun zenginliği, ona erişemeyen kişi için kâğıt üzerinde kalabilir.
bağışla gelen kitap ücretsiz değildir; değerlendirme, kayda alma, yerleştirme, bakım ve gerektiğinde ayıklama için emek ister. her kitabı kabul ederiz cümlesi cömert görünürken rafı depoya çevirebilir. koleksiyona girmek gerçekten ne demek?
kütüphanecilikte erişim, kitabı rafta bulup eline almakla bitmez; ödünç süresi, yenileme yolu ve gecikme cezası da okurun kitabı kullanmaya devam edip edemeyeceğini belirler. sınav haftasında lazım olan kitabı uzatmak için yalnız danışma masasının bildiği gizli bir menü varsa, koleksiyon zengin görünür ama kullanım hakkı bürokratik mini oyuna dönüşür. erişim planına süreyi ve itiraz yolunu da yazmak gerekir.
bence kütüphanenin geç saate kadar açık olması, eve dönüş ulaşımı yoksa erişimi genişletmiyor; bina açık kalıyor, okurun yolu değil.
bence kütüphanecilikte vardiya devri, raf düzeni kadar kurumsal hafızayı da taşıyor. katalogda görünmeyen yerel arşivi, kırılgan bir cildi ya da mahalle tarihini bilen kişi ayrıldığında bilgi rafla birlikte inceliyor. devir notu ve kurum içi öğrenme yoksa kullanıcı aynı soruyu her vardiyada baştan anlatıyor.