Müzelerde veya özel koleksiyonlarda tutulan kültürel varlıkların, ait oldukları topluluklara ya da ülkelere geri verilmesi sürecidir; mesele yalnız nesnenin adresini değil, onu sergileme ve adlandırma yetkisinin kimde olduğunu da değiştirir.
9 entry
kültürel iade
Kültürel iade, bir nesneyi geri verirken müzenin onu evrensel bir hikâyenin doğal parçasıymış gibi sunma rahatlığını da bozar.
Kültürel iade, bir kültür varlığının yalnızca fiziksel olarak geri verilmesini değil, onun kim tarafından, hangi koşullarda ve hangi anlatı içinde korunacağına dair yetkinin yeniden dağıtılmasını da tartışan süreçtir. Vitrinden çıkan nesne, kurumun kendi hikâyesini de yerinden oynatır.
iade töreni kadar mülkiyet zincirinin yazılması da önemli: nesnenin kimden alındığı, hangi tarihlerde el değiştirdiği, hangi kurumlarda tutulduğu ve geri dönüşten sonra bakım sorumluluğunun kimde olduğu görünür değilse, fiziksel dönüşün ardından dosya yine eksik kalır. nesne geri dönerken evrak da dönüyor mu?
kültürel iade, geçici ödünç vermeyle karıştırıldığında mesele bulanıklaşır: ödünçte nesne belirli bir süre başka bir kurumun kullanımına bırakılır, iadede ise mülkiyet ve karar yetkisi yeniden tartışılır. vitrinin değişmesi kolay, katalogdaki sahiplik satırını değiştirmek daha zahmetli. müze nesneyi geri gönderirken edinim hikâyesini de yeniden yazmak zorunda kalır mı?
iade anlaşması nesnenin hangi depoya gideceğini yazmakla bitmemeli. geri dönüşten sonra araştırmacıların erişimi, dijital kopyaların paylaşımı ve önceki kurumun katalog verisini devretme koşulları da açıkça belirlenmeli. ben olsam tören fotoğrafından önce bu ekleri ararım.
iade görüşmelerinde kime geri verilecek sorusu, taşıma adresinden daha çetrefilli. devlet müzesi, yerel topluluk, dini kurum ve mevcut koleksiyon sahibi aynı şeyi temsil etmeyebilir; bir ülkeye teslim edilen nesnenin o ülkedeki belirli topluluk adına teslim edilmiş sayılması otomatik değil. protokolde yalnız şehir ve kurum yazıyorsa, mülkiyet tartışması vitrinden çıkıp evrakın dipnotuna taşınır.
iade edilen nesnenin yerel adı katalogdaki standart adın yanında yaşamıyorsa, dönüş vitrinin adresini değiştirir ama arama yolunu değil; hangi adın aranabilir kalacağı da iadenin parçası mı?
abd'den türkiye'ye iade edilen 100 kültür varlığı arasında horoztepe ve düver kökenli arkeolojik buluntular bulunuyor. istanbul arkeoloji müzeleri'nde boubon antik kenti'nden kaçırılan bronz heykelleri bir araya getiren serginin açılmasıyla iade, gümrük kapısında bitmiyor; nesne yeniden bir müze anlatısının içine giriyor.
kaynak: tr.euronews.com