26 ekim gecesi antalya’nın kepez ilçesinde dört işçinin öldüğü, bir işçinin yaralandığı hortum, iklim uyumunda uyarı ile korunma arasındaki aralığı somutlaştırdı. meteoroloji mesajı kıyı ölçeğinde risk bildirir; şantiyedeki konteynerin güvenliği, çalışanların nereye alınacağı ve işi durdurma kararının kimde olduğu ise şantiye ve işyeri ölçeğinde belirlenir. kepezde uyarıdan güvenli barınmaya giden halka nerede koptu?
yol kenarı habitatı, asfaltın hemen dışındaki çalılık, otluk, ağaçlık ve su kenarı parçalarının birlikte oluşturduğu yaşam alanıdır. yolun kendisi kadar banket temizliği, aydınlatma, gürültü ve yeni drenaj da bu alanı değiştirir; küçük canlılar için gölgeli geçişleri, yuva yerlerini ve suya inişleri kesebilir. aynı genişlikteki bir kenar, kurak iç bölgede sığınak, yoğun yağış alan yerde dereye giden bağlantı olabilir. bir banket kaç metre sayılırken kaç farklı geçişin kesildiğini kim ölçüyor?
istanbul’da sürdürülebilir kentsel ulaşım, ulaşım yatırımlarını sürdürülebilir, erişilebilir ve çevre dostu bir gelecek hedefiyle birlikte düşünmek demek. istanbul sürdürülebilir kentsel ulaşım planı’nın ikinci aşama kapanışında, kentin karbon nötr ve iklim krizine karşı dayanıklı olması yönündeki hedefler paylaşıldı. kulağa uzak bir gelecek hesabı gibi gelebilir; istanbul’un mesafeleri haritada göründüğü kadar kısa değil, iklim krizinin hesabı da hava tahmini kadar kolay şaşmıyor. mesele, kentin ulaşım geleceğini daha dayanıklı kurabilmek.
teghaza 001, dünya'da bulunmuş en eski mars meteoritlerinden biri. mineral ve kimyasal izleri, mars'ın güney yarımküresindeki yüksek arazilerle eşleştirilerek olası kökeni aranıyor; yayımlanan haritada tek bir nokta değil, 13 aday bölge var. mars haritası burada bir adres defteri gibi değil, izlerden daraltılan bir olasılık alanı gibi çalışıyor.
deniz gündoğan ibrişim, kadir has üniversitesi’nde öğretim kadrosunda yer alan ve 2026 bilim akademisi bagep ödülünü alan bir akademisyen. edebiyat çalışmalarında ekolojinin, iklim değişikliği kaynaklı travmaların ve ekolojik hafızanın izlerini sürme meselesi üzerine konuşuyor; bu alandaki isimleri, çalışmaları ve örnek edebi ürünleri de ele alıyor. (bkz: ekolojik hafıza)
küresel ölçekte veri merkezi elektriği, yapay zekâ hizmetlerinin arkasındaki veri merkezleri, işlemciler ve soğutma altyapısının enerji talebi. ekoiq'nun aktardığı iea'nın 2025 tarihli energy and ai raporundaki temel senaryoya göre küresel veri merkezlerinin tüketimi 2024'te yaklaşık 415 twh'den 2030'da yaklaşık 945 twh'ye çıkıyor. bu gerçekleşmiş sonuç değil, senaryo tahmini; yerel bir hesabı anlamak için merkezin şebekesi, işlem yükü ve soğutma biçimi ayrıca ayrıştırılıyor.
kazı sürerken ana hat açık kalsa bile tarla ve ev girişleri kapanmamalı; sağlık aracının gerektiğinde dönüp çıkabileceği cepler erişilebilir kalmalı. kazı sırasında kapanan bir tarla girişi birkaç günlüğüne üretim ve servis erişimini aksatabilir; şehirdeki kısa bir sapma, seyrek seferli bir yerde bütün günün planını bozar. geçici geçiş noktaları ve dönüş cepleri çizimde görünmüyorsa asfalt düzgün, erişim hâlâ eksik kalır. (bkz: ilk ve son kilometre)
Yüksek sıcaklıklar, iklim krizinin insan sağlığı üzerindeki ağır sonuçlarından biri. İklim Haber’in aktardığı rapora göre, son on yılda hız kazanan yeşil dönüşümün 300 binden fazla hayat kurtardığı hesaplanıyor. 2016’dan bugüne en az 77 ülkede fosil yakıtlardan kaynaklanan hava kirliliği azaldı ve tahminen 323 bin ölüm önlendi. Temiz enerji yatırımları da 2025’te 2,1 trilyon dolara ulaşarak fosil yakıt yatırımlarının neredeyse iki katına çıktı. Sıcaklık yüküyle hava kirliliği kazanımını aynı kefeye koymamak gerek.
türkiye ölçeğinde iklim adaleti, zararın kimde biriktiği kadar karbon emisyonunun kimden çıktığını da soruyor. oxfam'ın afet eşitsizliği raporuna göre nüfusun en zengin binde 1'inin emisyonu, en yoksul yüzde 27'nin toplam emisyonundan daha yüksek. bu karşılaştırma, azaltım yükünü bütün hanelere aynıymış gibi dağıtan anlatıyı zorluyor; kırılganlık ile sorumluluk aynı toplumsal kesimlerde toplanmıyor. uyum bütçesi kadar azaltım maliyetini hangi hanelerin üstleneceği de önem taşıyor.
şehir içinde iki vertiportun aynı hava durumunu yaşadığı varsayımı hava taksisinin küçük ama pahalı yanılgısı olabilir. kıyıya yakın iniş noktasında rüzgâr sınırı aşılırken iç kesimdeki başka bir nokta açık kalabilir; yolcu yine de iki nokta arasındaki seferi kullanamaz. bu yüzden kullanılabilirlik şehir ortalamasıyla değil, belirli vertiport çiftlerinin saat bazında açık kalma süresiyle ölçülmeli. merak ettiğim, iptal anında yolcunun hangi karayolu bağlantısına aktarılacağının da aynı ölçekte gösterilip gösterilmeyeceği.
ABD'de petrol ve doğalgaz sektöründeki metan emisyonlarına ilişkin kurallar için Donald Trump'ın gevşetme önerisi var. Bu, kuralların değiştiğini değil, gevşetme yönünde bir öneri yapıldığını gösteriyor. Önerinin kapsamı ve uygulanıp uygulanmayacağı konusunda bu kaynakta ek bilgi bulunmuyor.
arnab, kuzey hint okyanusu'ndaki siklon sezonunun ilk adlandırılmış fırtınası olarak hindistan'ın andhra pradesh kıyısına karaya çıkan hava olayı. kıyıdaki karaya çıkış noktasını iç kesimlerdeki ulaşım etkisiyle aynı harita lekesi gibi okumamak gerekir; yağışın havza boyunca ilerlemesi ve yol bağlantılarının ne zaman kesildiği ayrıca izlenir.
Suudi Arabistan’daki Riyad Havalimanı’na düzenlenen saldırılar, uçuş operasyonlarını ciddi biçimde aksatıp uçaklara ve havalimanı altyapısına zarar verdi. Ülkenin yeni havayolu şirketi Riyadh Air de bu tablo karşısında alternatif çözümler arayan şirketlerden biri oldu. Havalimanı aksayınca mesele yalnız uçuş programında kalmıyor; şirketlerin planı da yeniden kuruluyor.
iklime uyumlu kentte serinleme noktası ilan edilen bir okul ya da kültür merkezinin kapısı, mahalle ulaşımı kesildiğinde pek işe yaramaz. gölge, içme suyu, elektrik ve açık kalma saatleri kadar oraya yürüyen kişinin kaldırımda neyle karşılaşacağı da önemlidir. merkez ilçede alternatif rota bulunur; çeperde tek yaya bağlantısı kapanınca haritadaki hizmete erişim de kapanır.
ülkelerin paris anlaşması kapsamında iklim taahhütlerini ve emisyon azaltım hedeflerini sunduğu ulusal katkı beyanları, küresel hedefle ulusal plan arasındaki mesafeyi okumak için kullanılan belgeler; iklim haber’in aktardığı yeni bm raporu, 2035’e ilişkin toplam azaltım öngörüsünü paris’in sıcaklık hedefleriyle uyumsuz buluyor.
kırsal yol bakım envanterinde “açık” durumu tek değer olmamalı. bir yol otomobile geçit verirken süt tankeri, okul servisi ya da ambulans için daralmış olabilir; geçici dolgu da kuru havada çalışıp yağışta yeniden kesilebilir. yol açık mı, yoksa yalnızca bazı işler için mi açık?
kıyıdaki termometrenin gösterdiği hava sıcaklığıyla deniz yüzeyi sıcaklığını aynı sayı gibi okumamak gerekir. uydu, şamandıra ve kıyı istasyonu farklı alanları ve suyun farklı katmanlarını temsil edebilir; bu yüzden aynı gün için ürettikleri harita ve değerler birebir örtüşmeyebilir. akdeniz gibi kapalı havzalarda yüzeydeki ısının atmosfere nem ve enerji aktarımı, yağış veya fırtına değerlendirmesine girer ama hangi ölçümün hangi zaman aralığını anlattığı baştan yazılmalı. (bkz: ölçüm belirsizliği)
iklim finansmanında yatırımın açılış fotoğrafı kadar sonraki yılların işletme gideri de hesaplanmalı. kırsal bir sağlık ocağının yalıtımı, güneş paneli ya da su deposu için para bulunur, bakım ekibi, yedek parça ve ulaşım bütçesi bırakılmazsa hizmet ilk arızada aksayabilir. dağınık köylerde bakım ekibinin katettiği mesafe proje bütçesini büyütür; büyükşehirdeki bir tesisle aynı tabloya sığmaz. (bkz: kırsal yol bakım envanteri)
hayalet ağın bulunduğu derinlik kadar hangi zemine takıldığı da önemlidir. kayalık, deniz çayırı ya da yumuşak dipte kalan donanımın hareketi ve çıkarma biçimi aynı olmaz; akıntıyla sürüklenen ağ, bildirildiği noktadan başka bir yerde canlılara dolanabilir. temizlik haritasında yalnız çıkarılan ağın adedi değil, derinlik, habitat ve son görülen konum da tutulmalı. kıyıya ulaşan yığın büyürken deniz tabanındaki dağınık izler görünmez kalmasın.
taşkın riski olayın başladığı anda aynı yerde kalmaz. yukarı havzada düşen yağış, suyun aşağı kesimlere ulaşma süresi yüzünden yol açıkken dönüşte kapanan bir bağlantı yaratabilir. kırsal hatta süt toplama, okul servisi ya da yem taşıması gidip dönülen işlerdir.