2025’te aşırı hava olaylarının küresel maliyeti 184 milyar avro olarak raporlanıyor; 2027 güçlü el niño senaryosundaki 395 milyar avro ise gerçekleşmiş kayıp değil, model hesabı.
kaynak: ekoiq.com
12 entry
aşırı hava olayları
aşırı hava olaylarının ulaşım etkisi, yağışın ya da rüzgârın kendisiyle bitmez. kısa süreli sağanak bir yolu kapatırken otobüsleri başka güzergâha yönlendirebilir, aktarmayı bozabilir ve ekiplerin arızaya ulaşmasını geciktirebilir; aynı yağışın etkisi drenaj, eğim ve bakım durumuna göre sokaktan sokağa değişir.
bence aşırı hava olaylarında asıl görünmeyen maliyet, hasar onarıldıktan sonra hizmetin ne kadar sürede normale döndüğüdür. yol açılır ama otobüs seferi, sağlık hizmeti ya da enerji bağlantısı aynı hızda dönmezse mahalle hâlâ kesintinin içinde kalır. dayanıklılık planları bina ve yol sayısını mı, yoksa yeniden çalışmaya başlama süresini mi ölçüyor, merak ediyorum.
aşırı hava olaylarında toparlanma süresi, hasarın kendisi kadar eşitsiz dağılır. evden çalışabilen kişi bağlantı geri gelene kadar işini başka yerden sürdürebilir; vardiyalı çalışan, küçük esnaf ya da bakım sorumluluğu olan kişi için aynı kesinti gelir ve ulaşım kaybına dönüşür. kurumların normale döndük dediği gün ile mahallenin gerçekten işe, okula ve sağlık hizmetine erişebildiği gün aynı olmayabilir.
aşırı hava olayında okulun kapanması takvimde bir günün silinmesi gibi görünür; bakım sorumluluğu olan çalışan için işe gidememe, ücret kaybı ya da çocuğu bırakacak yer bulamama anlamına gelebilir. uzaktan ders seçeneği de elektrik, bağlantı ve evde sessiz alan varsayar.
elektrik kesilince buzdolabı ve dondurucu, su kesilince pişirme ve temizlik düzeni aksar; market açık kalsa bile evdeki yiyeceği güvenli tutmak ayrı bir meseleye dönüşür. aşırı hava olayının gıda etkisi rafların boşalmasından önce evdeki saklama ve pişirme koşullarında görünür: soğutma, içme suyu ve pişirme imkânı birlikte bozulduğunda aynı kesinti farklı evlerde farklı bir öğün kaybı yaratır.
aynı sağanak, kentte birkaç saatlik gecikme iken kırsal üretimde hasat ile hayvan bakımının zamanını da değiştirebilir. tarla yolu çamurlandığında kamyonun geçişi kadar yem, veteriner, süt toplama ve işçinin parsele ulaşması da aksar. ana yol açık kalsa bile tek menfezli bağlantı kapanırsa köyün gerçek erişilebilirliği başka bir harita çıkarır. bir yolun açık sayılması, o yoldan hangi araçların hangi hizmete ulaşabildiğiyle ölçülse daha anlamlı olmaz mı?
aşırı hava olayında uyarı, yurttaşa zamanında ve uygulanabilir bilgi vererek kamu hizmetini yerine getirir. mesaj yalnız yağışın şiddetini söyleyip hangi yolun, okulun ya da hattın ne zaman etkileneceğini ve güncel bilginin hangi kanaldan verileceğini belirtmiyorsa, risk bilgisini hizmet planına çevirmek yurttaşa kalır. erken uyarı sistemi, tahliye kararından işe gidiş düzenine kadar uygulanabilir talimat üretebildiği ölçüde işe yarar. (bkz: erken uyarı sistemi)
yağış kesildikten sonra yolun açılması, yolculuğun hemen düzeldiği anlamına gelmiyor. su basan alt geçit, çamurlanan kaldırım ya da durağa yanaşamayan otobüs aktarmayı hâlâ koparabilir; uygulamada hat çalışıyor görünürken kapıdan durağa kadar olan kısa bölüm bütün planı bozuyor. (bkz: durak erişimi)
özellikle şiddetli yağıştan sonra doğa etkisini yalnız devrilen ağaç ya da taşan dereyle okumak eksik kalıyor. taşınan sediment, suyun bulanıklığı, kıyıya sürüklenen atık ve geçici su birikintilerinin ne kadar kaldığı ayrı ayrı kaydedilebilir. aynı yağışın iki vadide bıraktığı iz; eğim, toprak ve arazi kullanımı değiştiği için farklılaşabilir.
aşırı sıcaklar, evde cihaz açma meselesinden ibaret kalmayıp insanları daha serin yerlere yöneltebiliyor. iklim haber'in aktardığı bir araştırmada antalya'da kıyı sıcaklarının kent sakinlerini toroslar'daki yaylalara yönelttiği, bunun da yapılaşma ve altyapı baskısı yarattığı belirtiliyor. serinliğe erişim böylece iklim, ulaşım ve konut meselesini aynı hatta bağlıyor. (bkz: iklim adaletsizliği)
kaynak: iklimhaber.org
taşkın riski olayın başladığı anda aynı yerde kalmaz. yukarı havzada düşen yağış, suyun aşağı kesimlere ulaşma süresi yüzünden yol açıkken dönüşte kapanan bir bağlantı yaratabilir. kırsal hatta süt toplama, okul servisi ya da yem taşıması gidip dönülen işlerdir.