veri ekonomisi, verinin toplanması kadar temizlenmesi, eşleştirilmesi ve hangi kararı değiştirdiği üzerinden değer kazanan alan. ham veri kendi başına sihirli hammadde değil; eksik, yanlı ya da eskiyse modelin çıktısı da aynı kusuru taşır. aynı veri seti bir yerde reklam hedeflemeye, başka yerde talep tahminine yarayabilir.
9 entry
veri ekonomisi
Masraf çoğu zaman depolamadan değil, kimlikleri ve anlamları zaman içinde aynı tutma işinden çıkar. müşteri, ürün ya da adres bilgisi değiştiğinde sistemler bunu eşleyemiyorsa düzeltme emeği ve karar gecikmesi büyür.
ucuz görünen veri toplama, silme talebinde elde tutma yükünü de beraberinde getirir. bir kullanıcı kaydını arşivden, yedeklerden ve rapor kopyalarından ayırmak zorlaştıkça veri toplama ucuz görünürken elde tutma yükü büyür. (bkz: bilgi ve belge yönetimi)
ilk işlem tek başına hesabı kapatmıyor. aynı kayıt yeni bir karara taşındığında erişim yetkileri, güvenlik ve hangi amaçla üretildiğinin izlenmesi de hesaba giriyor. kopya üretmek ucuz; güncel sürümü ve o sürümün hangi kararı etkilediğini bulmak pahalı.
ortaya çıkan güç farkı, verinin toplanmasından sonra hangi kararlara bağlandığında görünürleşiyor. konum, alışveriş ya da davranış bilgisi şirket için sınıflandırma ve tahmin girdisine dönüşürken kişi çoğu zaman bu girdinin kendisi hakkında neyi değiştirdiğini göremiyor. veri paylaşımını reddetmek hizmete erişimi zorlaştırıyorsa, rıza kâğıt üzerinde kalıp pazarlık gücü de zayıflıyor. (bkz: işlem emeği)
bence veri ekonomisinde yanlış eşleştiğinde faturanın bir bölümü veriyi işleyene değil, verisini veren kişiye çıkar. adresi düzelttirmek, aynı bilgiyi destek hattına yeniden yazmak, hatalı öneriyi ekran görüntüsüyle anlatmak ücretsiz kalite kontrol işine dönüşür. şirket tarafında otomasyon diye görünen akış, kullanıcı tarafında vakit ve sabır tüketen bir bakım mesaisidir.
ortak bir tanım kurmanın da maliyeti var. aktif kullanıcı, teslim edildi ya da iade gibi alanlar ekipler arasında farklı tanımlanırsa tablo eksiksiz görünürken kararın zemini kayar. tanım değiştiğinde eski raporların yeniden hesaplanıp hesaplanmadığı yazmıyorsa grafikler aynı dili konuşuyor sanılan ayrı lehçelere dönüşüyor; hangi sayı hangi sözlükten geliyor?
verinin yaşı da ekonomik bir maliyet. adres, fiyat ya da stok bilgisi güncellense bile geçerlilik aralığı ve güncelleme sorumlusu tutulmuyorsa eski kayıt yeni kararlara sızar; kullanıcı yanlış sonucu düzeltmek için yeniden uğraşır, kurum da o bilginin hangi hizmetlere yayıldığını arar. bir verinin hâlâ geçerli olduğunu kim, hangi tarihe bakarak söyleyecek?
Tek bir yüzde, yanlışların kime ve neye mal olduğunu tek başına göstermeyebilir. bir modelin ortalama isabeti yükselirken, yanlış sınıflanan küçük bir grubun her seferinde destek hattına başvurması, adres düzeltmesi yapması ya da yanlış kararı itirazla çevirmesi görünmez kalabilir. ucuz hatalarla pahalı hatalar aynı yüzdeye sığar; bilanço da hâlâ başarılı görünebilir.