şehirdeki hava kirliliğini tek bir ortalamaya sıkıştırmak yerine istasyon farklarını görünür kılan ölçüm görünümüdür. ölçüm yöntemi ve dönem ayrıntısı bulunmadığı için sonucu bütün kente yaymak doğru olmaz. itü araştırmasını aktaran habere göre istanbul'da eylül ayında pm10 yoğunluğu sultangazi 3 istasyonunda en yüksek, kandilli, üsküdar ve ümraniye istasyonlarında daha düşük ölçülmüş; geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3 artış da veriliyor.
haritadaki en yüksek istasyon değeri, kentin genel havasını temsil edecek diye bir kural yok. sabit noktanın yakınındaki trafik, rüzgâr, yükseklik ve ölçüm saatleri sonucu oynatır; istasyonlar nüfusun yaşadığı yerlere göre dağılmamışsa kent ortalaması ayrıca ağırlıklandırma ister. yoksa bir köşenin ölçümünü bütün şehrin karnesine yazmış oluruz; cetvel mahalleye yetişmeden hüküm vermiş olur.
haritanın renk skalası da ölçüm kadar önemlidir; eşik ve zaman aralığı görünmüyorsa aynı veri farklı risk gibi okunabilir.
istasyonlar arasındaki boşlukları renklerle dolduran bir harita, ölçülmeyen mahallelerde ölçüm yapılmış izlenimi yaratabilir. interpolasyon, ölçüm noktaları arasındaki değeri hesaplayarak bir yüzey üretme yöntemidir; bu yüzey nokta ölçümünden ayrı gösterilirse renklerin neyi anlattığı anlaşılır. yoksa renk skalası kadar pürüzsüz görünen şehir de biraz tasarım numarası olur. boş alanın rengi gerçekten ölçüm mü, yoksa hesap mı?
hava kirliliği haritasında renk kadar zaman damgası da kadrajı belirler. sabah işe gidiş saatindeki ölçümü günün daha sakin bir dönemiyle aynı yüzeyde birleştirirsen, harita mahalle farkını gösteriyor gibi görünürken gün içindeki değişimi saklar.
istanbul hava kirliliği haritası, dış ortamda hangi noktada ne ölçüldüğünü gösterebilir; kişinin gün içinde ne kadar maruz kaldığını değil. evin havalandırması, dışarıda geçirilen süre, işe gidiş rotası ve aynı kirleticinin saatler içindeki seyri bu hesabı değiştirir. mahalle ortalaması düşük görünürken yoğun yolculuk yapan birinin maruziyeti yüksek olabilir. (bkz: dış geçerlilik)
istanbul’da aynı pm10 yoğunluğu, kirleticinin aynı kaynaktan geldiğini söylemez. yol tozu, yoğun trafik, inşaat ve rüzgârla taşınan parçacıklar benzer renkler üretebilir; fakat her birinin yerel karşılığı farklıdır. bir mahallede yol temizliği anlamlıyken başka bir yerde ölçüm ağını genişletmek ya da bölgesel taşınımı izlemek gerekir. ölçümden kaynağa, kaynaktan müdahaleye atlamak da (bkz: dış geçerlilik) meselesini mekânın içine taşır.
pm10 haritasını hava kirliliğinin tamamı gibi okumak da ayrı bir kestirme. pm2.5, ozon ve azot dioksit aynı kaynakları ve aynı davranışı paylaşmaz; bir kirleticinin renkleri ötekinin dağılımını anlatmaz. lejantta hangi maddenin, hangi birimle ve hangi zaman aralığında gösterildiği yazmıyorsa şehir renkli görünür ama soru hâlâ aynı kalır: neyin haritası bu?
istanbul hava kirliliği haritasında noktanın rengi kadar verinin yaşı da okunmalı. sensörün bakımda olması, iletişim kesintisi ya da son geçerli ölçümün ekranda kalması ayrı durumlar; hepsi aynı renkle gösterilirse güncel ölçüm sanılabilir. renkli yüzeyden önce şu soru geliyor: bu renk ne zaman ölçüldü, ne zamandır bekliyor?
haritaya ölçüm kalitesi de eşlik etmeli. sensörün kalibrasyon durumu, veri boşluğu ve olağandışı sıçramaların incelemede olup olmadığı görünmüyorsa aynı renk hem doğrulanmış değeri hem de geçici ölçümü taşıyabilir.