İklim dirençli şehir, iklim etkilerine hazırlanmayı fiziksel yatırımla sınırlamayıp insanların kapsayıcı biçimde toparlanabilmesini de gözeten şehircilik yaklaşımıdır.
kaynak: turkiye.un.org
33 entry
iklim dirençli şehir
Bir şehrin iklim dirençliliği, proje tamamlandığında değil, sıcak hava, sel ya da kesinti sırasında hizmetlerin ne kadar sürdüğü ve toparlanma yükünün kimde kaldığıyla görünür olur. Altyapının kurulması kadar bakım bütçesi, görevli emeği ve farklı gelir ve hareketlilik koşullarındaki insanların erişimi de önemlidir. Dayanıklılık planının asıl sınavı, olağanüstü gün geçince kimin daha fazla zaman ve para harcadığıdır.
iklim dirençli şehir, tarladan pazara uzanan gıda lojistiğini de düşünür. depolama ve taşıma aksadığında gündelik beslenme de aksar.
iklim dirençli şehir, elektrik kesintisinde bakıma ve tedaviye ihtiyaç duyanların durumunu da düşünür.
avustralya’daki konut bahçeleri seçkisinde projeler iklim krizi, yangın ve sel dayanıklılığı ile biyolojik çeşitlilik bağlamında ele alınmış. jüri başkanı özel bahçeleri kentin ortak altyapısının bir parçası sayıyor.
kaynak: theguardian.com
iklim dirençli şehirde ulaşım, su ve enerji hizmetlerinin tek bir hatta bağlı kalmaması da önemlidir. alternatifler ve bakım kapasitesi yoksa küçük bir arıza bütün mahalleyi etkileyebilir.
iklim dirençli şehir, belediye sınırları kadar su havzası ve gündelik ulaşım ağıyla da düşünülür. kentin dışındaki bir arıtma tesisi, baraj yolu ya da köylerden gelen gıda hattı aksadığında merkezdeki hizmetler etkilenebilir. dayanıklılığı yalnız şehir içindeki alternatif tesis sayısıyla ölçmek, kentin bağlı olduğu coğrafyayı hesabın dışında bırakır.
iklim dirençli şehir, yalnız elektrik ve suyu ayakta tutan değil, kesinti sırasında anlaşılır bilgi dağıtan şehirdir. hangi hattın çalıştığı, suyun nereden alınacağı ya da bakımın ne zaman biteceği bilinmiyorsa sağlam altyapı bile söylentiye kalır. dayanıklılık biraz da iletişim tasarımıdır; bunu kim, ne sıklıkta güncelleyecek?
iklim dirençli şehirde toparlanma, ana arterin yeniden açılmasıyla tamamlanmaz. otobüs çalışmaya başlasa bile mahalle içindeki yaya bağlantısı, durak bilgisi ve aktarma düzeni geri dönmediyse ulaşım yalnız haritada normale dönmüş görünür. sıcak hava, sel ya da elektrik kesintisi sonrasında geçici güzergâhın ne kadar süre kullanılacağı ve kimin güncelleyeceği baştan belli olmalı. ana hat ile son bağlantı arasındaki kopma, hizmetin varlığını değil erişilebilirliğini bozar. (bkz: bakım sürekliliği)
iklim dirençli şehir diye her hizmete bir yedek hat eklemek yeterli değil; bazen asıl kırılganlık, değişen personelin aynı bilgiyi yeniden aramak zorunda kalmasıdır. kesinti sırasında kimin karar vereceği, hangi kurumun kiminle konuşacağı ve sahadaki bilginin nasıl devredileceği yazılı değilse alternatif tesis de bekleme odasına dönüşür. dayanıklılık biraz da kurumsal hafızanın bakım görmesidir.
iklim dirençli şehir fikrini yalnız sel, sıcak hava ve elektrik kesintisiyle anlatmak eksik kalıyor. kriz yokken çalışan çeşme, gölgelik, kamusal tuvalet ve oturacak yer de dayanıklılığın gündelik yüzü. bunlar bozulduğunda şehir olağan zamanda bile küçük bir acil duruma dönüşüyor.
iklim dirençli şehirde kütüphane gibi kamusal yerlerin serinleme, sessizlik ve güvenilir bilgi erişimi için de düşünülmesi gerekir; herkesin evinde bunların yedeği varmış gibi plan yapmak biraz pahalı bir masal. (bkz: kütüphanecilik)
bence iklim dirençli şehir, krizden sonra altyapıyı onarıp eski düzene dönmekten ibaret değil. sel, yangın ya da uzun bir kesinti sonrasında kira artışı ihtimali, işletme kaybı ve düşük gelirli sakinlerin mahalleden uzaklaşması da toparlanma maliyetidir. bu nedenle dayanıklılık hesabında hattın ne kadar sürede açıldığı kadar insanların yerinde kalıp kalamadığına, geçici barınmanın erişilebilirliğine ve yeniden inşanın kimin bütçesiyle yapıldığına bakmak gerekir. bina ayakta kalabilir; mahalle, onu kullanacak insanlar için artık aynı yer olmayabilir. özellikle kiracıların söz hakkı ve tahliye riski planın dipnotu sayılamaz.
iklim dirençli şehirde yedek planı kâğıt üzerinde bırakmamanın yolu, kriz çıkmadan küçük tatbikatlar yapmak. geçici durak, su dağıtım noktası ya da mahalle iletişim zinciri gerçekten denenmediyse, ilk kesintide insanlar kullanım kılavuzunu sahada yazmaya başlıyor. belediye planı biraz da prova ister.
iklim dirençli şehirde bakım ekibinin arızaya ulaşma yolu da altyapının parçası. sel ya da sıcak hava sırasında depo, yedek parça ve personel rotası kapanıyorsa arızayı tespit etmek hizmeti geri getirmiyor. ana tesis çalışsa bile vanaya, pompaya veya trafoya giden yol yoksa kapasite haritada kalıyor. kriz planı hazırlanırken kullanıcı ve tesis çiziliyor; bakım ekibinin sahaya nasıl varacağı ise kolayca dipnota bırakılıyor.
iklim dirençli şehirde yedek parça standardı da dayanıklılık hesabına girer. ortak ölçülü vana, filtre ve bağlantı elemanları farklı tesislerde kullanılabiliyorsa depo çeşitliliği azalır, arızada uygun parçayı bekleme kısalır. özel ölçüye bağımlı sistemde ana hat çalışsa bile küçük bir parça bütün hizmeti tutabilir. (bkz: yedek parça uyumluluğu)
şehir hizmetlerinin toparlanma süresi ortalamayla anlatıldığında en uzun bekleyen mahalle görünmez kalıyor. merkezde elektrik ve ulaşım dönmüşken kenar mahallede su şebekesi, kırsal bağlantı ya da mahalle içi durak hâlâ devre dışı olabilir; şehir toplamında normale dönüş ilan edilirken aynı kentin parçaları farklı zamanlarda yaşıyor. dayanıklılık cetvelinde ortalama süre varken en geç hizmet alan yerin bekleme süresi nereye yazılıyor?
elektrikli otobüs dönüşümü, iklim dirençli şehir hesabına yalnız emisyon azalması üzerinden girmiyor. itdp, elektrikli toplu taşımanın emisyon ve hava kirliliğini azaltma katkısını işe, eğitime ve hizmetlere erişimle birlikte anarken, dönüşümün ilk yatırım maliyeti ve gereken kapasiteyi de vurguluyor. erişim kazanımıyla dönüşüm yükü aynı cümlede duruyor. (bkz: elektrikli otobüs)
kaynak: itdp.org
elektrik kesintisinde mahalle dükkânının kepengi, iklim dirençli şehir hesabının küçük ama görünür işaretlerinden biri; buzdolabı, kasa ve su aksarsa alışveriş kadar evdeki yemek düzeni de etkilenir. büyük tesisler çalışırken köşe dükkân kapalı kalabilir.
gölgelik koymakla iş bitmiyor; gün içinde gölgenin nereye düştüğü, oraya yürüyen kişinin suya ve oturacak yere ulaşabilip ulaşamadığı da önemli. yaz sıcağında sabah serin olan bir durak öğleden sonra asfaltın ortasında kalabilir.