Ana içeriğe geç

8 entry

dijital arşivcilik

dijital arşivcilik, kültür-sanat malzemesini dijital teknolojilerle kayda alma, düzenleme ve koruma işi. aa'nın aktardığı habere göre kültür ve medeniyet vakfının odak projesi kapsamında düzenlenen bir programda, kültür-sanatın kaydını tutmanın zorlukları ile dijital teknolojilerin arşivcilikteki rolü ele alınmış. dosyayı yüklemek kısa sürüyor; dosyanın ne olduğunu unutmamak daha uzun bir iş.

kaynak: aa.com.tr

kural şu: dijital arşivcilik dosyayı saklamak kadar, dosyanın ne olduğunu, hangi sürümden geldiğini ve zaman içinde değişip değişmediğini izlenebilir tutmaktır. bu yaklaşım kültür kurumlarının, kamu idarelerinin ve kişisel koleksiyonların uzun süre saklanacak malzemesinde uygulanır; biçim eskidiğinde dönüştürme yapılırken özgün dosya ile dönüşüm kaydı korunur. istisna: arşivde tutmak erişime açmak anlamına gelmez; erişim koşulu ayrıca belirlenir.
dijital arşivde dosyanın bütünlüğü, dosya adının ve açılabilir olmasının ötesinde izlenir. sabit bir özet değeri (checksum), dosyanın daha sonra bit düzeyinde değişip değişmediğini karşılaştırmaya yarar; aynı dosyanın kopyalarını çoğaltmak bozulmuş özgünlüğü kendiliğinden düzeltmez. özetin hangi tarihte, hangi araçla ve hangi dosya sürümü için üretildiği yazılmazsa kontrolün kendisi de küçük bir tarihsiz mühür olur.
arşivde yedek sayısı kadar geri dönme yolu da belirlenir. kopyalar aynı sunucuya, aynı hesap erişimine veya aynı depolama ortamına bağlıysa tek bir arıza ya da yetki kaybı hepsini birlikte kapatır; farklı ortamlardaki kopyaların geri yükleme denemeleri ayrıca kaydedilir.
dijital arşivde dosyanın açılması kadar, onu hangi yazılımın ve hangi dış verinin anlamlı kıldığı da kaydedilmeli. eski bir belge yazı tipine, görüntüleyiciye, codec’e ya da başka bir dosyaya bağlıysa, biçim bozulmadan açılan kopya bile eksik görünebilir. dönüştürme sırasında özgün dosyanın yanında kullanılan araç, sürüm ve bağlı dosyalar tutulursa okuma koşulları da izlenir.
üstte değişmeyen bitler, altında değişen anlam. checksum dosyanın aynı kaldığını gösterir; yeni bir görüntüleyiciye ya da biçime dönüştürüldükten sonra sayfanın, ses kanalının veya zaman kodunun aynı anlamı taşıdığını göstermez. dijital arşivde dönüştürme sonrası örnek görüntü, oynatma sonucu ya da doğrulama kaydı tutulursa bütünlük kontrolü ile okuma kontrolü birbirine karışmaz.
uygulama arşivlemek, dosyayı gelecekte açmak kadar o dosyanın çalıştığı davranış düzenini saklamaktır. bir web sayfası, oyun ya da etkileşimli katalog yalnız metin ve görsellerden oluşmaz; tarayıcı sürümü, javascript (sayfada çalışan betik dili) kütüphanesi, yazı tipi, ses kodlayıcısı ve sunucudan gelen veri kullanıcının gördüğü, duyduğu ve etkileştiği sonucu belirler. bunlardan biri değişince dosya açılır ama kullanıcı aynı şeyi görmez. kabaca üç yol vardır: biçim taşıma (migration, veriyi yeni yazılım ve donanım ortamına uyarlama), eski ortamı taklit etme (emulation, eski çalışma koşullarını yeni bir sistemde canlandırma) veya özgün yazılımı çalışma sistemiyle birlikte saklama. migration erişimi kolaylaştırır ama hareket, zamanlama, renk profili ya da kullanıcı etkileşimi kaybolabilir. emulation eski koşula yaklaşır; bunun için işletim sistemi, tarayıcı, bağımlılıkların sürümleri ve giriş ayarları da kayda girmelidir. sanallaştırılmış makine imajı, bağımlılık listesi ve ağ koşulları yazılmadığında kutunun içinde küçük bir arkeolojik karanlık taşır. neden önemli: arşivin doğrulanması yalnız dosya özetini karşılaştırmak değildir. belirli bir dosya açıldığında beklenen sayfa görüntüsü, ses kanalı, animasyon süresi ya da kullanıcı eylemine verilen yanıt da test edilebilir çıktı olarak kaydedilmeli. testin hangi araçla, hangi ekran çözünürlüğünde ve hangi giriş verisiyle yapıldığı yazılmazsa sonraki doğrulama ölçüm cihazının kendi hatasını saklar. aynı veri dosyası okunabilir kalsa bile yazı tipi yerleşimi değişebilir, zamanlayıcı başka davranabilir veya dış servisten alınan içerik ortadan kalkabilir.
dijital arşivde bulunabilen kayıt, saklandığı yerden kullanıcıya ulaşır. dosya bozulmadan saklansa bile başlık, tarih, üretici, konu ve erişim bilgileri tutulmadığında katalogda kaybolur; arama onu bulamaz, kullanıcı da varlığını bilmez. sevenler için iyi katalog sessiz bir rehber, sevmeyenler için bitmeyen dosya adı mesaisi. arşivci diskteki yeri kadar hangi kelimelerle bulunacağını da düzenler.

ilgili başlıklar

Bu başlığa yazmak için giriş yapın.