temel bilimler, doğa olaylarının hangi mekanizmalarla işlediğini anlamaya çalışan alanların ortak adı; fizik, kimya ve biyoloji bu alanlara örnek. yapay zekâdan gelen yanıtı denetlerken sayıların düzgün görünmesinden önce mekanizmaya bakmayı sağlar. hazır cevabı hızlandıran araç, saçma bir öncülü fark etmeyi kullanıcıdan devralmış olmuyor.
1960’ta Science’ta yayımlanan bir nüfus modeli, insan nüfusunu gelecekte sonsuza yaklaştıran hesabıyla 13 Kasım 2026’yı işaret etmiş. Tarih yeniden dolaşıma girince ölçülmüş bir son gün gibi okunabiliyor; oysa burada söz konusu olan, varsayımlara bağlı eski bir projeksiyon. kıyamet başlığı modelden daha gürültülü. (bkz: bilim iletişimi)
küresel iklim ve sağlık ittifakı (gcha), iklim planlarında sağlık boyutunu değerlendiren bir rapor yayımlayan bir oluşum. gcha raporunda türkiye, ulusal iklim planlarına sağlığı dahil etme ölçütünde 132 ülke arasında 47. sırada ve 14 puanda yer alıyor. eldeki özet hastalık yükünü ya da sağlık hizmetinin sonucunu değil, planlarda sağlık boyutunun ne kadar açık kurulduğunu değerlendiren bir puanlamaya işaret ediyor. yöntem ayrıntısı olmadan bu sıralamayı bütün sağlık tablosu diye büyütmemek gerekir. (bkz: iklim adaleti)
bugünkü sağanak istanbul’da yollarla birlikte ev ve iş yerlerini de etkiledi. iklim haber’in aktardığına göre kentte iki can kaybı bildirildi, eğitime bir gün ara verildi ve bazı noktalarda metrekareye düşen yağış 240 kilogramı aştı. bu ölçüm bütün kentin aynı yağışı aldığı anlamına gelmiyor; boğaz çevresiyle avrupa yakasının kuzey ve orta kesimleri özellikle öne çıkıyor.
salgın verisi eşit dağılmadığı için yapay zekâ bazen hastalığın izini değil, kimin test yaptırabildiğini ve hangi kurumun düzenli bildirim yaptığını öğrenebilir. yeni bir varyant, farklı bir sağlık sistemi ya da raporlama gecikmesi geldiğinde tahmin başarısı düşebilir. geçmiş verideki isabet kadar farklı bölgelerde ve sonraki salgınlarda sınanması da önemli.
toplu yemek şüphesinde belirtilerin hangi saatlerde başladığı, yemeği tüketen ve tüketmeyen gruplarda nasıl dağıldığı, dağıtım güzergâhı ve numunelerin ne zaman alındığı birlikte izlenir. bu zaman çizelgesi kurulmazsa mutfak, servis aracı ve başka bir ortak temas noktası arasındaki farkı ayırmak zorlaşır.
çevre savunucusu, çevreye verilen zararı izleyen ya da toprağını ve yaşadığı çevreyi korumaya çalışan kişi. iklim haber’in aktardığı insan hakları izleme örgütü çalışması, cop31 öncesinde türkiye’de bu kişilerin suçlamalar, idari para cezaları ve başka hukuki baskılarla karşılaştığını bildiriyor. iklim haber’de yer alan uluslararası af örgütü kampanyası da çevre savunucularının kriminalize edilmesine son verilmesi çağrısını taşıyor. kaç vakanın hangi süreçte sonuçlandığı ve baskının güncel kapsamı görünen özetlerde yer almıyor.
kuş gözleminde duyulan ses de notun parçası olabilir. fotoğraf alınamayan, uzakta kalan ya da yaprakların arasında seçilemeyen bir tür için sesin yönü, tekrar biçimi ve bulunduğu habitat yazılabilir; benzer ötüşlerde kesin teşhis yerine olası tür diye yazmak daha sağlıklı.
pegasus takımyıldızı, ekim akşamlarında doğu göğünde yükselen sonbahar desenlerinden biri. gövdesini simgeleyen büyük kare adlı dörtgenle tanınır; gökyüzünü okumaya başlarken tek tek yıldız adlarından önce böyle belirgin şekiller daha işe yarıyor. (bkz: büyük kare)
kuraklık yönetiminde alarm kadar çıkış eşiği de yazılı olmalı. yağış başladı diye kuraklık bitmez; toprağın, yeraltı suyunun ve depoların toparlanması farklı hızlarda olur. merak ettiğim, planların yalnız ne zaman kısacağız sorusunu değil, hangi ölçümle geri açacağız sorusunu da taşıyıp taşımadığı.
tezgâhın duvarla buluştuğu çizgiyi atlamak çok kolay; bez geniş yüzeyde dolaşırken o dar hatta değmeden geçebiliyor. orada kalan su damlası, un ve kahve telvesi zamanla küçük bir tortu şeridine dönüşüyor. mutfak parlıyor, kenar çizgisi sessizce kendi vardiyasına devam ediyor.
krizlere dayanıklı gıda sistemi, soğuk zincir koptuğunda yalnız kaç koli kaldığını değil, ürünün ne kadar süre hangi koşulda beklediğini de izleyebilmeli. elektrik geri geldi diye buzdolabındaki her şey kendiliğinden güvenli sayılmaz; dağıtım noktasında tarih, sıcaklık ve ayırma kaydı yoksa bozulma şüphesi hane mutfağına taşınır.
araştırmaya başlayan grupla araştırmayı tamamlayan grup bazen aynı grup değildir. son ölçümden önce özellikle daha ağır hastalar, daha yoğun çalışanlar ya da ulaşılması zor kişiler ayrılıyorsa, geriye kalanların ortalaması sonucu olduğundan iyi gösterebilir. kayıp gözlemler bu yüzden yalnız sayılacak eksikler değil, örneklemi kimin oluşturduğunu değiştiren bir seçim mekanizmasıdır. sonuç tablosuna bakarken kaç kişinin kaldığı kadar kimlerin kalmadığını da sormak gerekir.
yer radarı (gpr), zemini kazmadan yer altındaki yapı ve olası kusurları incelemeye yarayan tahribatsız bir yöntem. görüntülerin otomatik sınıflandırılmasında farklı yapısal ve yansıma özellikleri önem kazanıyor: bir çalışmada efficientnet, mobilenetv2 ve vgg16 iki bağımsız gpr veri kümesi üzerinde karşılaştırılmış. bu düzen, genelleme sorusunu tek bir veri kümesindeki başarıdan daha ciddiye alıyor; başka zeminlere taşınıp taşınmayacağı için de (bkz: dış geçerlilik) sorusu açık duruyor.
1986'da yaşanan nükleer kazanın adı. euronews'un aktardığı bir bulguya göre, çevreye yayılan bazı radyoaktif yakıt parçaları yaklaşık kırk yıl boyunca neredeyse değişmeden kalmış. çernobil'i yalnız kazanın olduğu günle anmak bu yüzden eksik kalıyor; çevrede kalan malzemenin zaman içindeki davranışı da olayın parçası.
tarım robotu, tarlada insanın yaptığı her işi sihirli biçimde devralan tek makine değil; genellikle yabancı ot tanıma, hassas ilaçlama, ürün izleme ya da hasatta belirli bir işi üstlenen araçtır. toprağın çamuru, eğimi, bitki çeşitliliği ve arızalanınca sahaya kimin gideceği hâlâ tasarımın parçası. laboratuvarda düzgün giden robot, taşlı tarlada biraz daha az bilimkurgu, biraz daha fazla bakım takvimi ister.
organik atık toplamada akışa karışan yabancı maddeler sonraki işi büyütür. plastik poşet, cam parçası ya da pil ayıklama gerektirir; ayıklama yapılamazsa kompostun kalitesi düşebilir. hangi atığın nereye gideceğini anlaşılır anlatmak ve toplama sıklığını buna göre kurmak, hizmetin gündelik işleyişidir.
abd çevre koruma ajansı (epa), hava, su, kimyasallar ve atıklar gibi alanlarda federal çevre kurallarını hazırlayan ve uygulanmasını denetleyen kurumdur. eyalet ve şehirlerin kendi hedefleri de olabilir; onlar da bu federal çerçeveyle yan yana yürüyen başka bir idari katmandır.
hat kaynaklı kuş ölümlerini karşılaştırırken yalnız bulunan leşleri saymak yetmez. hat uzunluğu, arama süresi, araziye erişim ve göç dönemindeki yoğunluk kayda girmezse az gözlenen bir hat güvenliymiş gibi görünebilir. değerlendirmede sayı kadar arama düzeni ve payda da görünür olmalı.
bir metnin aynı anda birden çok duygu etiketi taşıyabildiği sınıflandırma görevi. bir çalışmada GoEmotions verisi üzerinde GloVe, FastText ve Word2Vec gömmeleri CNN, RNN, LSTM ve GRU mimarileriyle karşılaştırılmış; dikkat katmanının etkisi de incelenmiş. özetin görünen bölümü başka veri kümelerine genelleme iddiası taşımıyor.