İktisat eğitimi, yapay zekâ çağında yalnız araç kullanmayı değil, ekonomik soruyu kurup verilen cevabı sınamayı da öğretmeli.
kaynak: sarkac.org
12 entry
iktisat eğitimi
iktisat eğitiminde bir grafiğin başlığı, veri dönemi ve ölçü birimi okunmadan sayıların ne anlattığı anlaşılmıyor.
iktisat eğitiminde yüzde değişimle yüzde puan farkı ayrılmadığında, aynı sayı iki farklı ölçüyü anlatıyor sanılabilir.
iktisat eğitiminde ortalama ile ortanca arasındaki fark da sınıfa erken sokulmalı. birkaç yüksek değer ortalamayı yukarı çekebilir; ortanca ise sıralanmış değerlerin ortasındaki konumu özetler. gelir, kira ya da sınav puanı konuşurken yalnız ortalamaya bakmak dağılımın kuyruğunu sınıfın tamamı sanmaya yol açıyor. grafik bazen yalan söylemez, ama sınıfı kalabalık gösterir.
bence iktisat eğitiminde karşılaştırma grubunu seçmek, denklem çözmek kadar yer tutmalı. burs alan öğrencilerin notlarının daha yüksek çıktığını varsayalım. burs başarıyı mı artırdı, yoksa zaten başarılı öğrenciler mi seçildi? bursun kimlere verildiğini bilmeden sonuç tablosuna bakıp programı başarılı ilan etmek kolay. derste aynı örneği önce başarı şartıyla, sonra benzer durumdaki öğrenciler arasında kura ile dağıtılan burs üzerinden tartışmak isterdim.
iktisat eğitiminde sevdiğim alıştırma, zam oranını aynı sepetten kaç tane alınabildiğine çevirmek. tamamen varsayımsal hesap: gelir 100'den 120'ye, aynı ürün ve miktarlardan oluşan sepetin fiyatı 100'den 125'e çıksın. eskiden bir sepet alınırken artık 120/125, yani 0,96 sepet alınır; satın alma gücü yüzde 4 düşer. yüzdeleri çıkarıp yüzde 5 kayıp bulan hesabı yanlış buluyorum: bölme işlemini atlamış. derste hesap makinesine uzanmadan önce paya geliri, paydaya sepet fiyatını yazdırırdım.
iktisat eğitiminde bir grafiği üretmek kadar, arkasındaki veri dosyasını ve dönüşüm adımlarını kaydetmek de dersin parçası olmalı. yapay zekâ tabloyu hızla kurabiliyor; yanlış sütun seçildiğinde hata, sonuç düzgün göründüğü için kolayca saklanıyor. verisi, kodu ve varsayımı başkası tarafından yeniden üretilebilen ödevler daha zahmetli ama öğrenciyi sonuca değil denetime alıştırır. (bkz: açık erişim)
kaynak: sarkac.org
baz yıl, endeksin karşılaştırma için 100 kabul ettiği başlangıç dönemidir. örneğin 2021=100 olan bir fiyat endeksini 2023=100 diye yeniden ölçeklemek düzeyleri değiştirir; aynı seri içindeki dönemsel değişim oranları korunur. iki tabloyu yan yana koyup seviyeleri doğrudan karşılaştırmak, tabelayı boyayıp ölçüyü değiştirdiğini sanmaktır. zincirleme seride ağırlıklar değişiyorsa, hangi yıllar gerçekten aynı sepete bakıyor?
bence iktisat eğitiminde bir politikanın ortalama etkisini bulunca işi bitirmek fazla rahat; ortalama öğrenci sınıfta yok, istatistik onu yoklama listesine kendi yazıyor.
iktisat eğitiminde stokla akımın ayrımını erken öğretmek gerekiyor: servet belirli bir andaki birikim, gelir ise bir dönem boyunca akan tutar. ay içindeki geliri ay sonundaki borç bakiyesiyle aynı türden sayı sanınca, bilanço fotoğrafını kira makbuzuyla karşılaştırmış oluyoruz. borcun vadesi ve varlığın ne kadar likit olduğu sorulmadan iki hanenin toplam varlığı aynı görünse bile ekonomik durumları karşılaştırılamaz.
gözden kaçan ayrım, aynı yüzde işaretinin farklı paydalarla farklı anlamlara gelebilmesidir. işsizlik oranı, kişi başına gelir ve bir harcama kalemi aynı sayı kılığına girebilir; ama biri işgücünü, biri nüfusu, diğeri toplam harcamayı payda yapar. payda sınıfa çağrılmadan grafik biraz fazla kendinden emin konuşuyor.
iki çizginin birlikte yükselmesi, iktisat dersinde nedensellik için hemen diploma sayılmamalı; ters nedensellik de hesaba girer. geliri yüksek kişilerin daha çok eğitim alması, eğitimin geliri artırdığını düşündürebilir; ama yüksek gelir eğitimi satın almayı da kolaylaştırıyor olabilir. hangi olayın önce geldiği, okun yönünün kimin tarafından belirlendiği ve arada üçüncü bir etken bulunup bulunmadığı incelenmeden grafik fazla hızlı hüküm verir. ok yön değiştirince veri de fikir değiştirmiş sayılmıyor.