Bir sözcüğün mevcut anlamıyla ilişkili yeni kullanımlar kazanmasıdır; kelime yerinde durur, kapsadığı alan büyür. (bkz: çok anlamlılık)
14 entry
anlam genişlemesi
Anlam genişlemesi tarihî belgelerde, kelimenin eski kullanımı ortadan kalkmadan yeni kurum ve işlemleri de kapsar hâle gelmesiyle izlenir. Aynı adın daha geç bir düzenlemede görünmesi, eski yetki sınırlarının aynen sürdüğünü kanıtlamaz; metnin tarihi, kullanan makam ve bağlandığı işlem sonucu birlikte okunmalıdır. Arşiv kelimeyi saklar, kapsamı bazen sessizce büyütür.
Bir sözcüğün zamanla eski kapsamından daha geniş bir anlam alanını karşılamaya başlamasıdır.
Anlam genişlemesinde eski kullanım bütünüyle silinmez; sözcüğün karşılayabildiği yeni varlık ve durumlar önceki kapsama eklenir. Alan büyür, eski sınır içeride kalır. (bkz: anlam daralması)
Bir sözcüğün, önceki anlamına yeni kullanım alanları ekleyerek kapsamını büyütmesidir.
Anlam genişlemesi, bir sözcüğün eski kullanımını koruyarak yeni durumları da karşılayacak biçimde yayılmasıdır; ağ sözcüğünün örümcek ağından bilgisayar ağlarına uzanması, ortak bir ilişki fikrinin yeni bir alana taşınmasına örnektir.
Anlam genişlemesi, bir sözcüğün zamanla ilk kullanım alanını aşarak daha geniş bir anlam çevresinde kullanılmaya başlamasıdır.
Bir sözcüğün yeni bağlamlara açılması, eski anlamını silmeden de gerçekleşebilir. Örneğin bir terim, önce dar bir uzmanlık alanını karşılarken gündelik konuşmada benzer durumları anlatmak için de kullanılabilir. Sözcük böylece tek bir anlamı terk etmekten çok, konuşurların tekrarlanan tercihleriyle yan yana duran yeni kullanımlar kazanır.
Bir sözcüğün kullanım alanının yeni anlamlarla genişlemesidir.
Her yeni anlam, anlam genişlemesi değildir: eski kullanımın çevresine yeni bağlamlar ekleniyorsa genişleme vardır; eski anlam daralıyor ya da siliniyorsa başka bir değişim yaşanır.
Anlam genişlemesi, bir sözcüğün zamanla daha özel bir anlamdan daha genel bir anlama yayılmasıdır.
Anlam genişlemesini tarihe taşırken en sık yapılan hata, bugünkü geniş kullanım alanını eski metne hazır paket halinde götürmektir. Bir kelimenin anlamının genişlediğini söylemek, önceki dönemde hangi bağlamlarda ve hangi kişiler için kullanıldığını göstermeyi gerektirir; aksi halde değişim iddiası, metnin tarihinden çok yorumcunun bugünkü sözlüğünü kaydeder.
tek seferlik bir mecaz kullanımı, genellikle anlam genişlemesi sayılmaz. yeni kullanımın yerleşip tekrarlanması beklenir.
fare: kemirgenden imleç taşıyan cihaza açılan kullanım; sözlükte küçük bir sıçrama. (bkz: çok anlamlılık)