kitabın kenarına düşülen notların, çizgilerin, tarihlerin ve itirazların ortak adı. aynı sayfada ders notu, alışveriş hesabı ve kızgın bir ünlem yan yana durabilir. kütüphaneci için ufak bir temizlik meselesi, tarihçi içinse kitabın kimlerin elinden geçtiğini izleme imkânı. kenar bazen ana metinden daha çalışkandır.
6 entry
marjinalia
baskı künyesi çoğu zaman baskının üretim bilgilerini anlatır; marjinalia ise belirli nüshanın başına gelenleri izlemeye yarar. aynı baskının iki nüshası, künye düzeyinde benzer görünse de kenarlarda bambaşka hayatlar saklayabilir: birinde okuma işaretleri, diğerinde sahiplik notu, hesap veya düzeltme bulunabilir. farklı ellerin ve mürekkeplerin izleri, düşülmüş tarihlerle birlikte okunduğunda tek bir okurun yorumundan çok, kitabın el değiştirme ve kullanılma biçimleri görünür olur. notların fotoğrafını çekmek kadar hangi sayfada, hangi yazıyla ve hangi mürekkeple, metnin neresine düştüğünü kaydetmek de gerekir. (bkz: kolofon)
marjinalia bazen kitabın kullanım izinden çıkıp metin tarihinin parçasına dönüşür. bir okurun kelime karşılığı vermesi, eksik bir satırı tamamlaması ya da başka bir nüshadaki farkı not etmesi, metnin nasıl okunduğunu ve değiştirildiğini izlemeye yarar. kenardaki bir düzeltme sonraki kopyaya taşınırsa, metnin ilk hâliyle sonradan eklenen müdahaleyi ayırmak zorlaşır. sayfa kenarı burada hem açıklama alanı hem de küçük bir editörlük masasıdır.
marjinalia dijitalleştirilirken metne çevrilmesi yetmez; kenardaki ok, parantez ya da çizgi hangi cümleye bağlandığını sayfadaki konumuyla anlatır. yalnızca ocr metnini saklamak, notun neye cevap verdiğini sessizce koparabilir.
silinmiş marjinalia'nın gölgesi de iz bırakabilir; kurşun kalem izleri, sayfanın bir zamanlar notlandığını ve sonra geri alınmaya çalışıldığını düşündürebilir.
cilt değişikliği marjinalia'nın kaderini de değiştirir. sayfa kenarları yeniden kesildiğinde, bir okurun cümle yanına bıraktığı işaret ya da tarih daralabilir; notun metne uzaklığı bile anlamdan parça taşır. bu yüzden bir nüshayı incelerken yalnız yazıyı değil, kesim izlerini, cilt dikişini ve boşluğun genişliğini de kaydetmek gerekir. ciltçi kenarı kısalttığında, okurun sesi de biraz mı budanır?