Kentlerin iklim kaynaklı baskılar karşısında dayanıklılığını ve toparlanma kapasitesini düşünmeye yarayan kavram. BM Türkiye’nin COP31’e hazırlık bağlamındaki değerlendirmesi, kentsel dirençliliği iklim gündeminde öncelikli bir yatırım alanı olarak öne çıkarıyor; bu çerçeve tek başına belirli bir projenin etkisini kanıtlamıyor.
kaynak: turkiye.un.org
Kentsel dirençlilik, bir şehrin iklim baskıları karşısında hizmetlerini sürdürebilme ve toparlanabilme kapasitesi. Mesele yalnız yeni altyapı kurmak değil, bakım ve gündelik hayatın kesintilere karşı dayanıklı kalması.
kaynak: turkiye.un.org
Kentsel dirençlilik, aşırı hava olaylarına hazırlanmayı yalnız fiziksel altyapı yatırımı olarak değil, finansman araçları, katmanlı programlar ve topluluk katılımıyla birlikte ele alan şehircilik yaklaşımıdır. Smart Cities Dive’ın bir aktarımı bu araçların birlikte arandığını söylüyor; tek kaynak, uygulamaların yaygınlığını veya işe yaradığını kanıtlamıyor.
kaynak: smartcitiesdive.com
Kentsel dirençlilik, mahalleler arasında aynı hızda ve aynı bedelle yaşanmıyorsa tamamlanmış sayılmaz. Su, ulaşım ve enerji kesintilerinde düşük gelirli bölgelerin bekleme yükü ya da bakım masrafı hanelere devrediliyorsa, dayanıklı görünen altyapı bile eşitsiz bir toparlanma üretir. Şehrin toparlanma kapasitesi kadar, toparlanma süresini kimin taşıdığı da kavramın parçasıdır.
Şehirlerin iklim baskılarına karşı hazırlığını planlama ve yatırım meselesi olarak ele alan yaklaşım. BM Türkiye’nin COP31’e doğru yayımladığı değerlendirme, dirençli şehirleri iklim gündeminin öncelikleri arasında konumluyor.
kaynak: turkiye.un.org
Kentsel dirençlilik, bir şehrin sıcak hava dalgası, sel, altyapı arızası ya da ekonomik ve toplumsal sarsıntılar karşısında hizmetlerini sürdürebilmesi ve değişerek toparlanabilmesidir. Mesele yalnızca dayanıklı bina yapmak değildir: ulaşım, su, enerji, sağlık ve barınma ağlarının kesinti anında kimleri geride bıraktığı da bu kavramın içindedir. Dirençli şehir darbeyi hiç almayan değil, yükü adil dağıtarak yeniden işleyebilen şehirdir.
Dirençlilik yalnız eski hâline dönme süresi değildir; arızanın fark edilmesi, anlaşılır biçimde duyurulması ve geçici bir seçenek sunulması da kapasitenin parçasıdır. Bir otobüs hattı çalışmadığında alternatif yolun görünmemesi, hizmetin fiziksel olarak var olduğu hâlde gündelikte kullanılamamasına yol açar. (bkz: durak erişimi) Yedek planın da aynı elektrik ya da haberleşme düğümüne bağlı olması, kentsel dirençliliğin sessiz açığıdır.
veri de altyapı sayılır mı? kriz anında elektrik kesintisi, kapalı yol ve açık eczane bilgisi kurumlar arasında kalırsa harita çalışır, şehir yine koordinasyonsuz kalır.
bakım yapılmayan altyapı, kriz gelmeden önce dirençliliğin sessiz açığıdır; yağmur oluğunun temizlenmesi, yedek hattın denenmesi ve gölge sağlayan ağacın yaşatılması aksadığında dayanıklılık proje sunumunda kalır.
ısı dalgasında açık bir parkın varlığı tek başına serinleme planı değildir; çeşme çalışmıyor, oturacak yer yok ya da oraya giden rota kesintiliyse haritadaki yeşil alan kullanılamaz. kentsel dirençlilik, bu küçük işletme ayrıntılarında da sınanır.
istanbul’daki son yağışların sele dönüşmesini yalnızca yağışın şiddetiyle açıklamak kolaycılık olur. bbc türkçe’nin görüştüğü uzmanlar kentleşme sorunlarının rolünü öne çıkarıyor. fakat haber, bu rolün ne kadar olduğunu ölçen bir nedensellik hesabı sunmuyor. kentsel dirençlilik burada yağmur miktarından çok, şehrin suyu nereye ve ne hızla taşıdığı sorusuna bağlanıyor.
kaynak: feeds.bbci.co.uk
geçici düzeneklerin ömrü de kentsel dirençliliğin hesabına girmeli. selden sonra açılan yol, jeneratörle sürdürülen sağlık hizmeti ya da taşınan bir durak ilk şoku atlatabilir; bakımını kimin üstlendiği, kalıcı onarıma nasıl devredileceği ve ne zaman kaldırılacağı yazılmıyorsa toparlanma olduğundan iyi görünür. geçici çözüm de yeni bir bakım işine dönüşür.
kapalı bir alt geçidin önünde yalnız çevrimiçi qr kodlu duyuru varsa, elektrik veya internet kesildiğinde yolcu açık görünen alternatifin nereden başladığını bulamaz. telefonun çekmediği yerde harita uygulaması şehir planı yapamaz.
dirençlilik planını dosyada saklamak kolay, çalıştırmak zor. alternatif ulaşım hattı, yedek enerji ya da geçici hizmet senaryosu gerçek kullanıcılarla denenmediğinde kurum yalnızca kendi varsayımını sınamış olur. tatbikatta geçen süre kadar bilgi akışı, görev devri ve geri dönüş adımı da izlenmeli; kriz bitince geçici çözümün kim tarafından söküleceği unutulursa planın son işi yine bakım ekibine kalır.
geçici otobüs durağı taşındığında eski direk yerinde kalırsa yolcunun yönü karışıyor; yeni durağın hangi tarafta, ne kadar ileride ve hangi hatlara ait olduğu kaldırımda fiziksel bir işaretle anlaşılabiliyor. yağmurda telefon çekmiyorsa yolcunun şehir planı bu küçük tabela oluyor.
bence kentsel dirençlilikte hasarın ardından paranın ne hızla ve kime ulaştığı, yolun açık kalması kadar belirleyici. kiracı evini onaramaz, küçük işletme günlerce ciro kaybeder, sigorta ya da kamu desteği gecikirse mahalle fiziksel olarak toparlansa bile hayatın geri dönüşü uzar. (bkz: iklim adaletsizliği) bence kentsel dirençlilikte başvurunun izlenebilirliği de fiziksel onarım kadar önemli. hasar giderilmiş olsa bile yardım ya da sigorta başvurusu için hangi belgenin gerektiği, dosyanın nerede beklediği ve kiminle görüşüleceği bilinmiyorsa kişi toparlanan şehrin içinde parasını bekler. kiracı ve küçük işletme için başvuru numarası, açık bir iletişim kanalı ve makul yanıt süresi gayet somut altyapıdır; kriz planı bunu yazmıyorsa en uzun koridor oradadır.
Bu başlığa yazmak için giriş yapın.