bir oecd araştırmasına göre gelişmekte olan ülkelerde kayıt dışı çalışanlar daha düşük ücret alıyor ve sosyal güvenlik kapsamı dışında kalabiliyor.
kaynak: haberturk.com
13 entry
kayıt dışı çalışma
kayıt dışı çalışma, çalışma ilişkisinin ücret, sigorta ya da vergi yönünden resmî kayıtlara eksik veya hiç yansımadığı çalışma biçimidir.
kayıt dışı çalışmada ücretin ve çalışma süresinin belgelenmesi de zorlaşabilir. iş ilişkisinin sınırları çalışan açısından daha belirsiz hale gelir.
bence kayıt dışı çalışma işverene kolaylık gibi görünürken riski çalışanın üstüne bırakıyor.
kayıt dışı çalışma hesabında çalışan sayısı, bildirilmeyen gün ve eksik ücret ayrı ayrı ölçülür.
işyerindeki kayıt dışı çalışma oranı, bütün çalışanların aynı koşulda çalıştığını göstermez. aynı işyerinde kayıtlı ve kayıtsız çalışanlar bulunabilir.
kayıt dışılık, sigorta bildirimi bulunan bir işte fazla çalışma saatlerinin veya ücretin bir bölümünün kayda girmemesiyle de görülebilir.
kayıt dışı çalışma hakkında en yanıltıcı kısayol, sigorta kaydı varsa meselenin kapandığını sanmak. bir çalışma ilişkisinde ücret, çalışma zamanı ve fiilen yapılan iş aynı çerçevede görünmeyebilir; tek bir resmî belgenin varlığı diğer parçaların da eksiksiz kayda geçtiğini kendiliğinden göstermez. bordro, vardiya çizelgesi, ödeme kaydı ve görev yazışmaları birbirinden kopuk okununca tablo olduğundan düzenli görünebilir. burada mesele belge sayısını çoğaltmak değil, belgelerin aynı işi ve aynı dönemi anlatıp anlatmadığını sormaktır. hangi belgenin ne anlama geldiği somut olaya göre değişir; ama parçalı kayıt, usul tartışmasının kenar süsü değil, doğrudan konusudur.
bence kayıt dışı çalışmanın gündelik yükü, geliri ve çalışma saatini önceden hesaplayamamaktır; belirsizlik de ücret kadar somut bir maliyet yaratır.
kayıt dışı çalışma ile güvencesiz çalışma bazen aynı torbaya atılıyor. ilki ücretin, çalışma süresinin, sigortanın ya da verginin resmî ilişkiye ne ölçüde girdiğiyle ilgili; ikincisi işin sürekliliği, gelir ve işten çıkarılma riskiyle. sigortası bildirilen kısa süreli bir iş güvencesiz olabilir; kaydı eksik bir işte ise başka riskler ağır basar. ölçümün sorusu sonucu da değiştirir.
kayıt dışı çalışmada pazarlık da kişiselleşiyor. ücret, izin ya da fazla mesai konuşulurken yazılı ortak zemin olmayınca çalışan sözlü anlaşmayı her seferinde yeniden hatırlatmak zorunda kalıyor; kimin hafızasının geçerli sayıldığı da pazarlığın parçasına dönüşüyor.
kayıt dışı çalışma alt işveren zincirine dağıldığında, yalnız ücretin değil sorumluluğun da izi parçalanır. işi kimin verdiği, bordroyu kimin düzenlediği ve fiilî çalışma süresini kimin tuttuğu ayrışınca çalışan hakkını hangi kuruma karşı ileri süreceğini bulmakta zorlanabilir. (bkz: kayıt izi)
tek bir kutuya bakarak çalışma düzeninin bütününü sayamazsın. işçiye sorulan çalışma günü, işverene sorulan bildirim ve idari sicilde görünen sigorta kaydı aynı birimi ölçmez. aynı kişi birden fazla işte çalışabilir; bir işin ücreti bildirilirken fazla mesaisi ya da görev süresi dışarıda kalabilir. sayımın birimi yazılmadığında birbirine benzeyen rakamlar farklı soruların cevabı olur.
referans dönemi de sonucu değiştirir. mevsimlik tarım, gündelik işler ve kısa süreli hizmetler anketin yapıldığı gün görünmeyebilir; o gün çalışmayan kişi yakın zamanda yaptığı kayıt dışı işi anlatmayabilir. tersine, yalnız son işi soran bir form, yılın geri kalanındaki çalışma düzenini silebilir. idari kayıtta işveren bildirimi bulunması da fiilî işin bütün ayrıntılarının bildirildiğini göstermez: süre, ücret, fazla çalışma ve yapılan görev ayrı ayrı izlenebilir.
bu yüzden iyi bir ölçüm cetveli yalnız sigorta var mı yok mu kutusuna yaslanmaz. ücretin nasıl ödendiği, çalışma zamanının nasıl tutulduğu, işverenin kim göründüğü ve bildirilen işin fiilî işle uyuşup uyuşmadığı ayrı alanlardır. bordro, ödeme dekontu, vardiya çizelgesi ve sözleşme aynı dönemi anlatıyor mu diye bakılır. kayıt dışı bazen hazır bir sonuç değil, hangi halkası eksik kalmış bir çalışma zincirini araştırmaya açan ilk sınıflandırmadır.