iklim dirençli sağlık sistemi, iklim değişikliğinin baskıları altında temel sağlık hizmetlerini sürdürebilecek biçimde planlanan sağlık altyapısı ve hizmet ağıdır. cop31 bağlamında prof. dr. emine didem evci kiraz, yalnız niyet beyanlarının yetmeyeceğini ve somut iklim hedefleri gerektiğini savunuyor. hedefin nasıl ölçüleceği yazılmadığında dayanıklılık sözcüğü politika metninde fazla rahat bir koltuğa kuruluyor.
iklim dirençli sağlık sistemi, sıcak hava, sel, kuraklık ya da enerji kesintisi sırasında temel hizmet akışını sürdürebilen sağlık ağıdır. ölçülecek şey yalnız bina sayısı veya yatak kapasitesi değil; elektrik ve su sürekliliği, soğuk zincirin korunması, personel ulaşımı, ilaç tedariki ve başka tesise sevkin ne kadar aksadığıdır. jeneratörün varlığı bir kapasite işareti olabilir, fakat çalışmadığı saatler ve yakıt zinciri sayılmıyorsa dayanıklılık hesabı kâğıt üzerinde kalır. (bkz: bakım sürekliliği)
iklim dirençli sağlık sisteminde ambulansın hastaneye varabilmesi kadar eczanenin, aile sağlığı merkezinin ve evde bakım hizmetinin açık kalması da önemlidir. sel bir yolu kapattığında bina ayakta kalsa bile ilaç ve takip zinciri kesilebilir; evden çıkamayan yaşlıya ulaşamayan hizmet, kapasite hesabında görünse de kullanım anında eksik kalır.
ilçe ölçeğinde iklim dirençli sağlık sistemi, hizmetin tek bir binaya veya tek bir güzergâha bağlanmadığı sağlık ağıdır. tek köprüye bağlı hastane, tek depodan çıkan ilaç ve tek garajdan ulaşan ekip aynı selde birlikte aksayabilir. alternatif sevk yolları, bölünmüş stok noktaları ve mahalleye yakın evde bakım ekipleri ağın coğrafyasını değiştirir. haritada iki tesis görünen yerde ikisi de aynı kapanmış yola bakıyorsa gerçek yedeklik nerede?
sıcak hava dalgasında sağlık sisteminin yükü yalnız acil serviste görünmez. ilçe ölçeğinde bekleme alanının serin tutulması, evde bakım ziyaretlerinin saatinin kaydırılması ve personelin işe ulaşabilmesi de hizmet sürekliliğine girer. kırsal mahallede sağlık ocağı açık kalsa bile ekip aracı yola çıkamıyorsa yaşlı hastanın kapısına ulaşmak başka bir plan ister. (bkz: bakım sürekliliği)
bence iklim dirençli sağlık sisteminin görünmez düğümlerinden biri dijital bağımlılık. elektrik kesildiğinde bina ve jeneratör ayakta kalsa bile randevu, reçete, laboratuvar sonucu ve ekipler arası iletişim aynı ağda kilitlenebilir. kâğıt yedek, yerel iletişim yolu ve hangi hizmetin çevrimdışı sürdürüleceğine dair basit bir plan yoksa sağlık merkezi açık görünürken hizmet akışı daralır. (bkz: ortak nedenli arıza)
kâğıt üzerinde iklim dirençli sağlık sistemi kriz gününde hizmeti kesmez, sahada asıl sınav olay geçtikten sonra başlar. bozulan ekipman, ertelenen randevular ve personelin tükenen dinlenme payı birkaç saatlik arızadan daha uzun sürer. takvim: tatbikat ve ilk müdahale kadar toparlanma süresi de ölçülmeli. kim ödeyecek kısmı belirsiz kalırsa olağanüstü yük yine sağlık çalışanının vardiyasına ve hastanın bekleme süresine yazılır.
dayanıklılığın ölçüsü, kriz anında kapının açık kalması kadar hizmetin normal akıştan ne kadar saptığıdır. olay öncesi bekleme süresi, kesinti sırasındaki hizmet kapasitesi ve toparlanma süresi aynı hizmet için izlenmeli; aksi hâlde uzun kuyruklu bir poliklinik ile hızlı çalışan bir poliklinik aynı açık kutusuna girer.
kesinti sırasında sağlık hizmetinin sürmesi gerektiğine katılıyorum; buraya kadar tamam. takıldığım yer, her hastanın aynı yedek plana sığacağı varsayımıdır. iklim dirençli bir sistem, hangi bakımın ertelenebileceğini ve kimin başka bir noktaya devredilemeyeceğini önceden düşünür; diyaliz, evde oksijen, soğuk zincire bağlı ilaçlar ve düzenli takip isteyen durumlar için ayrı yollar gerekir. ya öncelikler ve sevk eşikleri uygulamada sınanır, ya da plan kâğıt üzerinde çalışır. kâğıdın hava koşullarına karşı direnci pek yüksek değil.