fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği, kömür, petrol ve gazın yakılmasıyla ortaya çıkan kirleticilerin sağlık ve ekonomi üzerindeki yükü. habertürk'ün aktardığı crea ve temiz hava hakkı platformu raporu, türkiye'de pm2.5 kirliliğinin yüzde 52'sini fosil yakıtlara bağlayıp yıllık ekonomik kaybı 55 milyar dolar hesaplıyor; bu aktarımda hesabın yöntemi ve kapsamı görünmüyor.
aynı mahallede yaşayan iki kişinin fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğine maruziyeti aynı olmayabilir; ana arter boyunca yürümek, okul kapısında beklemek ve evde geçirilen saat farklı yoğunluklara denk gelir. ölçüm haritası gündelik rotayı kaçırınca şehir ortalaması yolcunun nefesine yetişmiyor.
yüksek pm2.5 ölçümü, fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin hangi kaynaktan geldiğini söylemez. ölçümün yanına emisyon envanteri, meteoroloji ve kirleticilerin kimyasal izleri konmadan taşıt, ısınma ve sanayi payları birbirine karışabilir. dumanı görüp bacanın adresini tahmin etmek kolay; kaynak katkısını hesaplamak o kadar kolay değil. (bkz: örnekleme yanlılığı)
evin içi, dış hava kirliliği hesabında aradan çıkarılan bir ara katman değil. pencerenin açık kaldığı saatler, havalandırma biçimi, varsa filtrenin kullanımı ve bakım durumu dışarıdaki ölçümü evdeki havaya farklı oranlarda taşır; dışarıda geçirilen süre de buna eklenir.
Bence bu meseleyi yalnızca bireyin maske ya da filtre alıp almamasına indirgemek eksik bir çerçeve olabilir. Yakıt, ulaşım ve işyeri düzeninin payı ayrıca sorulmalı; Planlarda kolay görünen bu maliyet, gündelik hayatta kimin üstüne kalıyor?
fosil yakıt kaynaklı kirlilikte idari sınır, havanın sınırı değil. otoyol trafiği ya da fosil yakıt yakan bir tesisin emisyonu rüzgârla komşu mahalleye taşınabilir; vadi tabanı ve atmosferin kararlılığı kirleticinin dağılma biçimini değiştirir. ilçe ortalaması, okul kapısında bekleyen çocuğun ya da köy yolunda yürüyen kişinin maruziyetini görünmezleştirebilir. ölçüm haritası kimin nefesine yetişiyor?
günlük pm2.5 ortalaması kısa süreli yoğunlukları düzleştirir; dur-kalk trafiğin yanından geçilen birkaç dakikayı bütün günün hesabına yedirmek (bkz: örnekleme yanlılığı) maruziyetin zamanını cetvelden çıkarır.