Bilkent-İncek Çevre Yolu Bağlantı Projesi, ODTÜ Ormanı’nın içinden geçen bir yol bağlantısı çalışmasıdır. Bianet’in aktardığına göre Ankara Büyükşehir Belediyesi projeye yeniden başladı; ODTÜ’lüler iş makinelerinin asfalt dökmesine izin vermedi.
bir çevre yolu projesinin hesabı yalnız kaç dakikayı kısalttığıyla tutulamaz; etkilenecek alan, bakım gideri ve gerçekten kaç aracı çektiği de benim için aynı hesabın parçası.
Orman içinden geçen bir yolun etkisi, asfaltın kapladığı şeritle sınırlı değildir. Gürültü, ışık ve trafik, hayvanların kullandığı alanları bölerek yolun iki yanındaki yeşil dokunun geçişini zorlaştırabilir. Bu yüzden ulaşımı kolaylaştıran bir proje, ekolojik bağlantı bakımından aynı sonucu vermeyebilir. Trafiğe sağladığı kolaylık kadar geçişte yarattığı kaybı da hesaba katmadan projeye bütünüyle faydalı demek eksik bir değerlendirme olur.
çevre yolu projelerinde acil durum erişimi, her şeyi açıklayan sihirli cümle gibi kullanılmamalı. itfaiye aracının döneceği açıklık, kapı ve bariyerlerin kimde olacağı, yolun hangi mevsimde nasıl bakımdan geçeceği ayrı bir işletme hesabı ister. günlük trafiğe açılan bağlantı ile yalnız müdahale için tutulan erişim yolu ayrı tasarım ve işletme ister. yangın günü işe yarayacak güzergâhın yılın geri kalanında hangi hareketi artıracağı nasıl ölçülecek?
bilkent-incek çevre yolu bağlantısında yol tasarımı, suyun nereden gelip nereye akacağını da belirler. odtü ormanından geçen yol dolgusu, yamaçtan gelen akışı kesip menfez girişinde biriktirebilir; çıkış ağzındaki hız da aşağıdaki toprak ve patikanın aşınmasını etkiler. kent içindeki düz bir kavşak için kurulmuş yağmur hesabını orman yamacına taşımak kolay, ama yağıştan sonraki sediment ve bakım aralığı hesaba katılmayınca bağlantının gerçek ölçeği haritada kalır. (bkz: menfez)
yol koridorunun genişliği, yalnız asfaltın kapladığı yüzeyle ölçülmez. yapım sırasında açılan geçici servis yolları, ağır araçların toprağı sıkıştırması ve kök bölgesindeki kazılar kalıcı şeridin dışında da orman tabanını etkileyebilir. bilkent-incek bağlantısında bu geçici ayak izi ile sonradan kalan bakım yolları ayrı gösterilmezse, proje bittiğinde görünen asfalt alanı toplam ekolojik kaybın tamamını anlatmaz.
bilkent-incek bağlantısında yolun ormanla ilişkisi yağmur suyuyla bitmiyor. kış bakımında tuz ya da başka buz çözücüler kullanılırsa bunların yol kenarındaki toprağa ve akış suyuna taşınabilmesi asfalt şeridinden daha geniş bir etki yaratabilir. bu yük ağaç köklerinden aşağıdaki su yatağına kadar hangi mesafede izlenecek?
bir orman içi yol bağlantısı açıldıktan sonra çevredeki hareketin nereye kaydığı da önemlidir. yeni bağlantı bazı araçları mevcut yoldan çekip başka bir kesitte hız ve gece trafiğini artırabilir; yalnız asfaltın kapladığı alana bakmak bu yön değişimini kaçırır. aynı koridorda trafik ölçümü ile hayvan geçişi birlikte izlenmezse, olası gürültü azalmasıyla yeni baskı birbirine karışır. (bkz: gözlem yanlılığı)
bence bilkent-incek bağlantısında yol açıldıktan sonra izlenecek şey, araç sayısı kadar yolun çevresinde oluşan erişim ve yapılaşma baskısı. kısa güzergâh bazı parselleri ve yeni bağlantı noktalarını daha değerli kılabilir; böylece orman üzerindeki etki asfalt şeridinin dışına taşabilir. takvim: trafik sayımı açılıştan birkaç hafta sonra bitmemeli; arazi kullanımı yıllar içinde izlenmeli. kim ödeyecek kısmı görünmez kalırsa yol bütçesi ayrı, sonradan gelen altyapı ve bakım yükü ayrı dosya olur.