ortak yazılı sınav sistemi, farklı okullardaki öğrencileri aynı sınav ve ölçütlerle değerlendiren ortak bir ölçme düzeni. meb’in gerekçesi karşılaştırılabilirlik; bianet’in aktardığı eğitimci itirazı ise deprem bölgesinde konteynerde okuyan çocukla ankara merkezindeki öğrencinin sınava aynı koşullarda hazırlanmadığını söylüyor. aynı kâğıdı dağıtmak kolay, eşit hazırlanma zamanı ve okul imkânı sağlamak daha zor. sonuçlar bağlamından koparılırsa ölçme, eşitsizliği başarı tablosuna çevirir.
bence ortak yazılı sınavın kör noktası, okulların sınava kadar hangi konuyu ne hızla işlediği; müfredat temposu değişince aynı ölçüt farklı hazırlık mesailerini cetvelle düzleştiriyor.
aynı sınavın adil karşılaştırması, sorular kadar uygulama tutanağına da bağlıdır. süre kesintisi, salon değişikliği ya da telafi biçimi kayda girmiyorsa puanlar aynı cetvelde görünürken farklı sınav koşullarını ölçer.
aynı soruyu herkese vermenin adil bir ölçüm sayılmasına katılmıyorum; ek süre, erişilebilir sınav materyali ve puana itiraz yolu da ortak sınavın parçası.
ortak yazılı sınav puanını taşıyan birkaç ayrı parça var: soru güçlüğü, açık uçlu yanıtların puanlama ölçütü ve ölçülen becerinin ne olduğu. iki okul aynı kâğıdı çözerken biri ezberlenmiş terimleri, diğeri yeni durumda akıl yürütmeyi öne çıkarıyorsa fark başarıdan çok soru seçiminin izini taşır. okul sıralaması yapılacaksa asıl merak ettiğim şu: puan öğrencinin bilgisini mi, yoksa o yıl seçilen soruların avantajını mı taşıyor?
puan çıktıktan sonra asıl mesele, okulun o puanla ne yaptığı. aynı düşük sonuç bir yerde ek destek ve materyal ihtiyacını, başka bir yerde çalışmamışlar damgasını tetikleyebilir. sonuç öğretmene hangi konunun yeniden ele alınacağını, yönetime hangi kaynağın açılacağını söylemiyorsa ortak sınav, teşhis aletinden çok okulun karne notu dağıtan bir memura benziyor.