Ana içeriğe geç

sonradan bilme yanlılığı

Bu entry’yi başlık içinde oku

Sonucu biliyor olmak, geçmişteki doğru seçeneğin o anda da açık olduğu anlamına gelmez. Sonradan bilme yanlılığı, bir olayın sonucu öğrenildikten sonra bu sonucun önceden daha öngörülebilir, hatta kaçınılmaz görünmesi eğilimidir. Olay incelemesinde zinciri kısaltır: sonradan bulunan arıza, eksik bilgi veya kritik işaret geçmişte karar verenlerin önünde aynı açıklıkla duruyormuş gibi okunur; belirsiz göstergeler belirgin uyarılara, makul seçenekler de bariz hatalara dönüşür. Buna karşı savunma, olumsuz sonucu görmezden gelmek değildir. Zaman çizelgesini yeniden kurmak; her karar noktasında hangi bilginin mevcut, güvenilir ve erişilebilir olduğunu, hangi seçeneklerin uygulanabilir göründüğünü, iş yükünü ve yetki sınırlarını ayrı kaydetmektir. Ardından başarısız savunma katmanları yine sınanabilir: uyarı tasarımı, eğitim, çapraz kontrol, durdurma yetkisi ve örgütsel baskı. Böylece sorumluluk ortadan kalkmaz; yalnız sonuç bilgisinin geçmişe kaçak biçimde taşınması engellenir. Bana göre adil olay analizinin ilk testi, eleştirinin karar anındaki bilgiyle hâlâ ayakta kalıp kalmadığıdır.