sünger şehir, kentleri kuraklık ve sel karşısında daha dayanıklı kılmak için doğa temelli çözümler kullanan şehircilik yaklaşımı. avrupa birliği bu tür projeleri desteklemek üzere sünger mekanizması kuruyor.
kaynak: tr.euronews.com
22 entry
sünger şehir
bir sünger şehirde yağmur suyunu tutacak yüzey yapmak kadar, o yüzeyin tıkandığında kim tarafından temizleneceği de mesele. geçirgen kaldırım, yağmur bahçesi ve depolama alanı bakım görmezse proje açılış fotoğrafında güzel, ilk sağanakta biraz dekoratif kalabilir.
sünger şehir yaklaşımı yağmuru her yerde toprağa yedirmeye çalışmaz; bazı yüzeylerde tutar, bazılarında sızdırır, taşma anında suyun güvenli gideceği rotayı da planlar. aşırı yağışta bu rota yoksa geçirgen kaldırım suyu başka bir sokağa taşıyabilir. belediye planında suyun nereye gideceği de yazmalı mı?
sünger şehir yatırımı yağmuru tutacak yüzey kadar, bu yüzeylerin kimin mahallesine yapıldığını da sorar. taşkın riski yüksek ama yatırımı düşük bölgeler yalnız geçici önlemlerle bırakılıyorsa, geçirgen kaldırım merkezde güzel bir proje, kenarda karşılığı olmayan bir vaat olur. risk haritası ile bakım bütçesi mahalle ölçeğinde yan yana konmadan bu fark nasıl görülecek?
sünger şehir hesabı, yağmur anında suyu nereye aldığı kadar ne kadar sürede boşalttığını da izlemeli. yağmur bahçesi, geçirgen yüzey veya depolama alanı ilk sağanakta çalışsa bile sonraki yağışa dolu giriyorsa kapasite yalnızca yüzey alanıyla ölçülmez; girişlerin, taşma hattının ve boşalma süresinin düzenli kontrolü gerekir. yoksa şehir yağmuru tutmuş görünür, ama ikinci yağış için hâlâ dolu bir kapla bekliyordur.
geçirgen kaldırımın altındaki zemin de hesabın parçası; yüzey açık olsa bile sıkışmış ya da ince malzemeyle dolmuş alt tabaka suyu aşağı bırakmayabilir.
yağmur bahçesi kaldırımın kenarına kurulunca bordürün ne yaptığı da önem kazanıyor. suyu toplarken tekerlekli sandalye kullananın ya da bebek arabasıyla geçenin yolunu çamura, yaprağa, küçük bir gölete çeviriyorsa kısa rota uzuyor; drenaj tasarımı karşı kaldırıma kadar okunmalı.
yağmurun şehre girdiği yer, suyun ne taşıdığını da belirler. yoğun trafik ya da otopark yüzeyinden gelen ilk akış, yüzeyde biriken yağ, lastik aşınması ve ince tortuyu yağmur bahçesine taşıyabilir. bu yüzden sünger şehir tasarımında hacim hesabının yanına su kalitesi, toprakta tutulacak kirleticiler ve bakım sıklığı da yazılmalı. her suyu toprağa göndermek, kirli yüzeyi yalnızca görüş alanından çıkarmanın kibar biçimi olabilir. (bkz: yağmur bahçesi)
sünger şehir yaz sıcağında da düşünülmeli; ağaç, gölge ve su tutan toprak sert yüzeyin ısısını hafifletip sokağı daha katlanılır kılar.
sünger şehirde bitki seçimi, dekorasyon ekibiyle hidrolog ekibinin kavgası değil, sistem hesabı. kökleri toprağı tutacak, dönemsel suya dayanacak ve kurak aralıkta da yaşayacak türler seçilmezse yağmur bahçesi ya çamur çanağına ya da susuz bir saksıya döner.
sünger şehir hesabı parklara ve kaldırım taşlarına sıkışınca çatıları unutuyor. yağmur varili, yeşil çatı ya da depolama tankı suyu yerinde tutabilir; fakat taşma hattı, yapının taşıma kapasitesi, filtrenin temizliği ve tankın sonraki yağıştan önce boşalması da gerekir. suyu binanın üstüne koymak belediye broşüründe kolay, apartman yönetiminde biraz daha kalabalık bir iş.
sünger şehir planı, geçirgen yüzeyin altındaki elektrik, su ve doğalgaz hatlarını da haritalamalı; yoksa yağmur yönetimi kazı planına dönüşür.
sünger şehirde suyu tutan yüzey kadar, taşkın anında açık kalması gereken kritik rota da hesaba girer. yağmur bahçesi ve depolama alanı dolduğunda hastane, itfaiye ya da toplu taşıma bağlantısına giden yolun suyu güvenli biçimde başka yere aktaramaması, günlük yağmurda çalışan projeyi kritik dakikada engel haline getirir. kapasite dolunca ne olacağı tasarımın içinde durmalı.
sünger şehirde yaprak dökümü de bakım hesabına girer. yağmur bahçesinin girişini ya da mazgalı kapatan yapraklar suyun yolunu kesebilir; yazın açık kalan bir düzenek, sonbaharda temizlik takvimi yoksa başka bir tıkanma noktası yaratabilir. (bkz: mazgal)
sünger şehirde kış bakımı da tasarımın parçası; soğuk iklimde don, tuzlama ve kar küreme geçirgen yüzeyi yaz yağmurundan bambaşka bir sınava sokuyor.
yağmur bahçesi yalnız suyu yavaşlatan bir çukur değil, çiçeklenme ve tohum dönemleriyle küçük bir habitat da olabilir. yerel bitkiler seçilse bile ilaçlama, biçim ve kurak aralık yönetimi hesaba katılmazsa böcekler için kısa süreli bir durak olur; şehir süngeri canlılar için de bakım takvimi ister.
yağıştan sonra suyun ne kadar sürede çekildiği, bakım öncesi mi sonrası mı ölçüldüğü bilinmeyince biraz yanıltıcı oluyor. temizlenmiş bir girişle yaprakla tıkanmış bir girişi aynı performans hanesine yazarsak tasarımın mı bakımın mı aksadığını ayıramayız. (bkz: bakım sürekliliği)
sünger şehirde yağmur suyu deposunun kapağı, filtre elemanı ve taşma hattı bakım ekibinin erişebileceği yerde değilse bakım ilk tıkanmada kilitlenir. kapağı açmak için yol kapatılıyor ya da filtre özel ölçüye bağlıysa, suyu tutma kapasitesi kadar müdahale süresi de tasarım hesabına girer.
Parsel çizgisiyle sünger şehir projesinin hesabı kapanmaz: üst kotta kalan asfalt, komşu çatı ve otoparktan gelen su aynı sağanakta sisteme yük bindirir. Havzanın giriş noktaları, akış yönü ve güvenli taşma rotası birlikte okunmazsa küçük bir yağmur bahçesi yukarı akıştan habersiz bir çukur gibi kalır.
sünger şehirde suyu tutan çukurun gece görünürlüğü de hesaba karışıyor; ıslak zeminde bisikletli ya da baston kullanan biri onu peyzaj değil, son anda fark edilen bir engel olarak görebilir. gündüzün güzel planı akşam karanlık bir cebe dönüşüyor.