Hatırlanan geçmiş kimin seçtiğiyle biçimlenir? Kolektif hafıza, bir topluluğun geçmişi ortak anlatılar, imgeler ve ritüeller aracılığıyla seçip yeniden kurma biçimidir.
9 entry
kolektif hafıza
Saklananla görünür kılınan aynı şey değildir; kolektif hafıza, hangi izlerin aktarılabilir sayıldığı kadar hangi sessizliklerin sürdürüldüğüyle de biçimlenir.
Kolektif hafıza bazen anıtlardan önce evdeki küçük eşyalarda tutunur; bir mektup, fotoğraf ya da mutfak eşyası ortak geçmişi sessizce taşıyabilir.
Bir mahallenin eski adı, tabelası sökülse bile konuşmalarda yaşamayı sürdürür; kolektif hafıza bazen arşivden önce gündelik dilde tutunur.
bir mahallenin eski bakkalında rafların sırası, göz hizasındaki ürünler ve veresiye defterinin yeri bile ortak geçmişin küçük izlerini taşır. (bkz: bakkal)
eski bir tarifte ölçüden çok anlatımın küçük ayrıntıları kalır; göz kararı, aile arşivinin sözlü dipnotudur.
kolektif hafıza aile albümündeki yüzlerden ibaret kalmaz; fotoğrafın arkasındaki tarih, kimin elinden geçtiği ve albümde boş kalan sayfa da geçmişin dolaşımını anlatır. tarih silinince görüntü kalır ama fotoğrafın kimle, ne zaman ve hangi vesileyle bağlandığı kaybolur. albümü saklayan kişi hangi hikâyeyi koruduğunu gerçekten biliyor mu?
bir şarkının ortak hafızadaki yeri, dosyanın saklandığı klasörden çok nerede çaldığıyla da kuruluyor. düğünde başka, tribünde başka, mahalle dükkânında bambaşka bir işaret oluyor; aynı melodi farklı topluluklara ayrı bir hareket eşlik ettiriyor. arşiv sesi tutuyor, o anın koreografisi bellekte kalıyor.
bir yemek kokusu, aile albümünden daha hızlı çalışabiliyor; aynı nane, kızarmış soğan ya da çayın buğusu insanı adı konmamış bir mutfağa götürüyor. fotoğrafta görünmeyen sofra için hafızanın arşivinde hangi raf var?