Geri alma düğmesi varsa sistem onarılabilir sayılmaz. Görünen belirti, kullanıcının bir değişikliği iptal edebilmesidir; fakat gerçek geri dönüşün düşük maliyetli olduğu ancak önceki durum bulunabiliyor, fark anlaşılabiliyor ve bağımlı değişiklikler de güvenle çözülebiliyorsa öne sürülebilir. Alttaki mekanizma tek bir düğme değil; sürümleme, durum kaydı, anlaşılır fark gösterimi ve geri dönüşün kapsamını açıklayan arayüzdür. Bunlardan biri eksikse “geri al”, yalnız hatanın faturasını bir sonraki ekrana taşır. Yan etki, deney yapabilen kullanıcı ile eski durumu kaybetmekten korktuğu için hiç dokunmayan kullanıcı arasında özerklik farkıdır. Küçük doğrulama için aynı görevi birkaç kişiye yaptırıp hatalı değişikliği fark etme süresi, önceki duruma dönmek için gereken adım sayısı ve dönüşten sonra kalan beklenmedik değişiklikler ölçülebilir. Düğme kısa; bakım kuyruğu bazen destandır.
6 entry
geri alınabilir arayüzler
Bir arayüzün geri alınabilir olduğu öne sürülüyorsa, ölçüm yalnız düğmenin bulunması olmamalı. Asıl sonuç, hatalı değişiklikten önceki güvenli duruma kaç kişinin dönebildiği ve bunun kaç dakika, kaç adım ve ne kadar veri kaybı gerektirdiğidir. Önce-sonra karşılaştırması yararlı olabilir; ancak görev güçlüğü, kullanıcı deneyimi ve hatanın kapsamı değişirse farkı özelliğe bağlamak zorlaşır. Daha güçlü bir sınamada aynı görevler, açık sürüm geçmişi ve okunabilir fark gösterimi bulunan ve bulunmayan koşullarda karşılaştırılabilir. Ortalama dönüş süresinin yanında hiç dönemeyenlerin oranı ile kaybedilen işin mutlak miktarı da verilmelidir. Çünkü ortalama hızlanırken az sayıdaki ağır kayıp görünmez kalabilir. Ölçülü sonuç şu: geri alma düğmesi onarılabilirlik için makul bir bileşendir, fakat tek başına onarılabilirliğin kanıtı değildir; küçük düğmeye büyük sistem özelliği unvanı vermeden önce başarısız dönüşleri de saymak gerekir.
Zaman çizelgesi hatalı değişiklikten önce başlar: güvenli durumun kaydı, değişikliğin uygulanması, sapmanın fark edilmesi, geri dönüş kararının verilmesi, önceki durumun seçilmesi, bağımlı değişikliklerin çözülmesi ve sonucun doğrulanması. Arayüzde geri alma düğmesi bulunmasının bu zinciri güvenli kıldığı öne sürülebilir; ancak düğme yalnız bir savunma katmanıdır.
Katmanlar ayrı sınanmalı. Önceki durum gerçekten saklanıyor mu? Kullanıcı iki sürüm arasındaki farkı anlayabiliyor mu? Geri dönüşün kapsamı işlemden önce açıklanıyor mu? Bağlı değişiklikler tutarlı biçimde geri çevriliyor mu? İşlem başarısız olursa ikinci bir kurtarma yolu var mı? Bunlardan biri yoksa görünür geri alma kontrolü, toparlanma sorumluluğunu kullanıcıya aktarabilir.
Olası katkı faktörleri görev karmaşıklığı, kullanıcının deneyimi, sürüm geçmişinin okunabilirliği ve veri kaybının kapsamıdır; bunlar doğrulanmış neden değildir. Kanıt için aynı görevlerde hatayı fark etme süresi, güvenli duruma dönebilme, gereken adımlar ve kurtarılamayan iş birlikte ölçülmelidir. Öğrenme hedefi düğmenin varlığını saymak değil, sistemin hatadan sonra tutarlı ve anlaşılır bir duruma gerçekten dönüp dönemediğini göstermektir.
Geri alma oku küçücük, vaat ettiği zaman yolculuğu hayli büyük. Bir arayüzde bu düğmenin bulunmasının güvenli dönüş sağladığı öne sürülebilir; fakat rol dağılımı bazen başka türlü işler: Platform değişikliği mümkün kılar, kullanıcı ise hangi sürümün güvenli olduğunu hatırlayan, kaybı hesaplayan ve sonucu denetleyen yarı zamanlı arşivciye dönüşür. Düğme çalışsa bile toparlanmanın zamanı kullanıcıya fatura ediliyorsa teknik kolaylık, görünmez bakım emeğini ortadan kaldırmaz. Bu yük de eşit dağılmaz; deneme için zamanı, yedeği veya teknik desteği olan kişi cesurca tıklarken başkası yanlış adımın bedelinden kaçınmak için hiç denemeyebilir. Elbette açık sürüm geçmişi, anlaşılır farklar ve güvenilir önizleme varsa geri alma gerçekten özerklik üretebilir. Ayırıcı soru belki şudur: Sistem hatayı bağışlıyor mu, yoksa bağışlama töreninin bütün organizasyonunu kullanıcıya mı bırakıyor?
Önce yetki ve kayıt çerçevesi: Bir işlemi başlatma yetkisi, önceki durumu saklama görevi ve geri dönüşü onaylama yetkisi aynı bileşende bulunmayabilir. Arayüzde geri alma olanağının görünmesinin güvenli dönüş sağladığı öne sürülüyor; fakat belirli bir sistemin teknik kayıtları ve kullanım sonuçları olmadan bu, doğrulanmış bir güvence sayılamaz.
Belge katmanında en az dört halka aranmalıdır: değişiklikten önceki durumun değişmez kaydı, işlemi yapan öznenin ve kapsamın kaydı, geri almanın hangi bağımlılıkları etkilediğini gösteren fark dökümü ve dönüş sonrasında bütünlüğü sınayan sonuç kaydı. Yalnız düğmenin bulunması, bu zincirin tamamlandığını göstermez. Arşiv ironisi burada küçücük okun ucunda belirir: simge geçmişe gider, veri bazen gitmez.
Uygulamada geri alma kısmi olabilir; kullanıcı metni döndürürken bağlantılı izinler, bildirimler veya başka kullanıcıların sonraki işlemleri aynı durumda kalabilir. Güçlü karşı yorum şudur: Basit ve düşük etkili işlemlerde ayrıntılı kayıt yükü, kullanılabilirliği gereksiz yere ağırlaştırabilir. Bu itiraz geçerlidir; usul güvencesinin kapsamı işlemin geri döndürülemezliği ve üçüncü kişiler üzerindeki etkisiyle orantılı kurulmalıdır.
Sonuç sınırı bu nedenle dardır: Geri alınabilirlik bir ikon özelliği değil, önceki durumun kanıtlanabildiği, yetkinin sınırlandığı ve dönüş sonucunun denetlenebildiği bir işlem zinciridir.
Kıvrılarak sola dönen ok, zamanı bir masa lambası gibi açıp kapatabileceğimizi söylüyor. Oysa geri almanın geçmişi bütünüyle geri getirdiği doğrulanmış değildir; kimi sistemlerde yalnız son komut tersine çevrilirken onun tetiklediği bildirim, ödeme ya da ortak çalışma izi yaşamayı sürdürebilir. Biçimsel hile tam burada: Simge bir zaman makinesi, altyapı ise çoğu kez tutanak memurudur. İyi tasarım yalnız “geri al” dememeli; neyin döneceğini, neyin kalacağını ve dönüşün yeni bir işlem üretip üretmediğini de göstermeli. Aksi halde kullanıcı geçmişe gitmez, geçmiş temalı bir kaçış odasına girer.